Cənubi Qafqaz bu gün fundamental dəyişikliklər mərhələsini yaşayır. Münaqişələr, geosiyasi qarşıdurmalar və xarici təsir mərkəzlərinin rəqabəti ilə uzun illər formalaşan nizam artıq dəyişməkdədir. Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstanın daxil olduğu bu region XXI əsrin ikinci dörddəbirində yeni geosiyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik reallıqları ilə qarşı-qarşıyadır. Bu dəyişikliklər həm lokal, həm də qlobal səviyyədə yeni münasibətlər sisteminin formalaşmasına təkan verir.Əvvəla, Azərbaycanın liderliyi ilə regionda yaranan yeni siyasi nizam Cənubi Qafqazın aparıcı istiqamətini müəyyənləşdirir. 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra formalaşan postmünaqişə mərhələsi regionda tamamilə yeni bir reallığın əsasını qoydu. Qarabağ məsələsinin hərbi-siyasi baxımdan əsaslı şəkildə həllindən sonra diqqət mərkəzinə sülh, təhlükəsizlik və iqtisadi inteqrasiya məsələləri keçdi. Azərbaycan artıq təkcə sülhün iştirakçısı deyil, onun memarı və təşəbbüskarı kimi çıxış edir. Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsləri ilə formalaşan bu yeni mərhələ təkcə Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması deyil, bütövlükdə regional təhlükəsizlik arxitekturasının yenidən qurulmasını hədəfləyir. Azərbaycanın təcrübəsi göstərir ki, dayanıqlı sülh yalnız hərbi balansın deyil, qarşılıqlı iqtisadi asılılığın və siyasi dialoqun üzərində qurula bilər. Bu yanaşma Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sabitliyin əsas təminatına çevrilməkdədir.Eyni zamanda, Bakı–Tbilisi xətti bu gün Cənubi Qafqazın iqtisadi və logistik damarına çevrilib. Azərbaycan və Gürcüstan arasında qurulan strateji tərəfdaşlıq artıq klassik diplomatik münasibətləri aşaraq regional təhlükəsizlik və enerji inteqrasiyası modelinə keçib. Orta Dəhliz layihəsinin aktivləşməsi ilə bu iki ölkənin sinxron fəaliyyəti regionu Avrasiya ticarətinin əsas marşrutlarından birinə çevirib. Təkcə 2025-ci ildə Azərbaycan üzərindən keçən tranzit daşımalar 20% artaraq 66 min TEU-ya çatıb. Bu, həm iqtisadi, həm də siyasi baxımdan əməkdaşlığın yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir.
Bu dəyişikliklərin fonunda Cənubi Qafqaz qlobal proseslərin təsir dairəsindən çıxaraq öz daxili nizamını formalaşdırmağa başlayıb. Regionda artıq xarici vasitəçilikdən çox, birbaşa regional məsuliyyət prinsipi ön plana çıxır. Azərbaycanın təklif etdiyi yeni model — suverenliyə hörmət, sərhədlərin toxunulmazlığı və qarşılıqlı iqtisadi fayda prinsiplərinə əsaslanır. Bu yanaşma həm Gürcüstan, həm də Ermənistan üçün yeni imkanlar açır. Ermənistan bu mərhələdə tarixi seçim qarşısındadır: ya sülh və əməkdaşlıq platformasına qoşulmaq, ya da köhnə qarşıdurma ritorikasına qayıtmaq. Cənubi Qafqazın yeni vəziyyəti həm də enerji təhlükəsizliyi, tranzit və rəqəmsal inteqrasiya baxımından dərin məna daşıyır. Avropanın enerji təhlükəsizliyində Azərbaycanın rolu artır, TANAP və digər enerji xətləri regionu Avrasiyanın vacib enerji qovşağına çevirir. Rəqəmsal nəqliyyat və logistika layihələrinin reallaşması isə iqtisadi əlaqələri daha sürətli və şəffaf edir. Bakı və Tbilisinin ortaq rəqəmsallaşma planı sənədlərin emal vaxtını 9 saatdan 40 dəqiqəyə endirib — bu, sadəcə texniki yenilik deyil, strateji irəliləyişin göstəricisidir.Nəticə etibarilə, Cənubi Qafqaz bu gün təkcə postmünaqişə dövrünü yaşamır, yeni siyasi fəlsəfə və inteqrasiya dövrünə qədəm qoyur. Azərbaycanın təşəbbüsləri regionu geosiyasi qarşıdurmaların meydanından, əməkdaşlıq və tərəfdaşlığın laboratoriyasına çevirib. Yeni vəziyyət region ölkələrinin kollektiv məsuliyyətini və müstəqil qərarvermə imkanlarını artırır. Beləliklə, Cənubi Qafqaz artıq beynəlxalq güclərin oyuncağı deyil, öz taleyini müəyyən edən, sülhün və inkişafın mərkəzinə çevrilən bir regiondur.
Günel Əbdurəhmanova,
Yeni Azərbaycan Partiyası,məsləhətçi
