Azərbaycanın müstəqillik tarixində elə məqamlar var ki, onların təsiri sonrakı onilliklərin inkişaf istiqamətini müəyyənləşdirib. 1993-cü ilin iyun ayında baş verən hadisələr də məhz belə dönüş nöqtələrindən biridir. Həmin dövrdə ölkənin üzləşdiyi siyasi böhran, hərbi uğursuzluqlar və daxili qarşıdurmalar dövlətçiliyin gələcəyini ciddi təhlükə altına salmışdı. Belə mürəkkəb şəraitdə Heydər Əliyevin Bakıya qayıdışı Azərbaycan tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.
Müstəqilliyin ilk illərində ölkədə sabit idarəetmə sistemi formalaşa bilməmişdi. Siyasi qüvvələr arasında kəskin rəqabət, dövlət qurumlarının zəif fəaliyyəti və ardıcıl islahatların aparılmaması ümumi vəziyyəti daha da ağırlaşdırırdı. Digər tərəfdən, Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi əməliyyatları genişlənir, ərazilərin işğalı davam edirdi. Bu amillər ölkədə ictimai narazılığı artırır, gələcəklə bağlı narahatlıqları dərinləşdirirdi.
1992-ci ildə Şuşa və Laçının işğalı Azərbaycan üçün xüsusilə ağır nəticələr doğurdu. Həm hərbi, həm də mənəvi baxımdan böyük itkilərlə müşayiət olunan bu hadisələr dövlətin qarşısında duran problemlərin miqyasını açıq şəkildə göstərirdi. Orduda vahid komandanlığın olmaması və müxtəlif silahlı qruplaşmaların mövcudluğu müdafiə sisteminin effektiv fəaliyyətinə mane olurdu.
1993-cü ilin iyununda Gəncədə baş verən hadisələr isə ölkədəki siyasi vəziyyəti daha da gərginləşdirdi. Hakimiyyət böhranı dərinləşir, vətəndaş qarşıdurması təhlükəsi getdikcə real xarakter alırdı. Məhz belə bir zamanda cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri çıxış yolunu təcrübəli siyasi liderin dövlət idarəçiliyinə qayıdışında görürdülər.
Xalqın çağırışlarına cavab verən Heydər Əliyev 9 iyun 1993-cü ildə Bakıya gəldi. Onun paytaxta dönüşü ölkədə yaranmış ümidsizlik mühitinin dəyişməsinə səbəb oldu. İnsanlar dövlətin gələcəyinə dair yenidən ümid bəsləməyə başladılar. Sonrakı günlərdə Heydər Əliyevin Gəncəyə səfəri, hadisələrin səbəblərinin araşdırılması və müxtəlif tərəflərlə apardığı danışıqlar vəziyyətin sabitləşdirilməsi istiqamətində mühüm addımlar kimi qiymətləndirildi.
İyunun 15-də Azərbaycan Ali Sovetinin iclasında Heydər Əliyevin parlament sədri seçilməsi ölkənin siyasi həyatında mühüm hadisə oldu. Bu qərar dövlət idarəçiliyində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qəbul edildi. Bir neçə gün sonra ona prezident səlahiyyətlərinin verilməsi isə böhrandan çıxış prosesini daha da sürətləndirdi.
Sonrakı illərdə həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində ölkədə ictimai-siyasi sabitlik təmin olundu, dövlət institutları gücləndirildi və iqtisadi inkişaf üçün əlverişli şərait yaradıldı. Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmlənməsi, milli maraqlara əsaslanan siyasətin həyata keçirilməsi və dövlət quruculuğunun inkişafı həmin dövrün əsas nəticələri sırasında göstərilir.
Bu baxımdan, 1993-cü ilin iyun hadisələri təkcə hakimiyyət dəyişikliyi deyil, həm də müstəqil Azərbaycan dövlətinin gələcək inkişaf trayektoriyasını müəyyənləşdirən mühüm mərhələ hesab olunur. Tarixə nəzər saldıqda görünür ki, həmin dövrdə qəbul edilən qərarlar sonrakı illərdə ölkənin siyasi sabitliyinin və inkişafının formalaşmasında mühüm rol oynayıb.
Bu gün Azərbaycan əldə etdiyi nailiyyətlərlə regionun aparıcı dövlətlərindən biri kimi çıxış edir. Dövlət müstəqilliyinin qorunması, ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi və suverenliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində qazanılan uğurların təməlində isə ölkənin tarixində xüsusi yer tutan 1993-cü ilin iyun hadisələri dayanır.
Siyasət Həsənov,
YAP Xəzər rayon təşkilatının məsləhətçisi
