Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində geosiyasiproseslərin sürətlə dəyişməsi, yeni təhlükəsizlik çağırışlarınınmeydana çıxması və dövlətlərarası münasibətlərinmürəkkəbləşməsi qarşılıqlı etimad və strateji əməkdaşlığınəhəmiyyətini daha da artırır. Belə bir şəraitdə Türk DövlətləriTəşkilatına üzv ölkələr arasında siyasi və təhlükəsizliksahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyətdaşıyır. Prezident İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatınaüzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxətləri ilə görüşündəsəsləndirdiyi fikirlər də bu reallıqlar fonunda mühüm siyasi vəstrateji məzmun kəsb edir.
Dövlət başçısı Türk Dövlətləri Təşkilatının ötən illərərzində mühüm inkişaf yolu keçdiyini və artıq yalnız mədəni-humanitar əlaqələrin inkişaf etdirildiyi platforma olmadığınıdiqqətə çatdırıb. Bu gün təşkilat siyasi dialoq, iqtisadiəməkdaşlıq, enerji, nəqliyyat və təhlükəsizlik kimi mühümistiqamətləri əhatə edən geniş əməkdaşlıq məkanına çevrilir. TDT-na üzv dövlətləri birləşdirən ortaq tarix, dil, mədəniyyətvə mənəvi dəyərlərlə yanaşı, ümumi strateji maraqlar da münasibətlərin daha yüksək səviyyəyə çatdırılması üçünmühüm zəmin yaradır.
Müasir dövrdə təhlükəsizlik anlayışı əvvəlki dövrlərdənfərqli olaraq daha geniş məzmun daşıyır. Terrorçuluq, transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq, narkotik vasitələrinqanunsuz dövriyyəsi, kibertəhdidlər, informasiyatəhlükəsizliyi, hibrid çağırışlar və kritik infrastrukturunqorunması dövlətlərin qarşısında yeni və mürəkkəb vəzifələrqoyur. Bu təhlükələrin bir çoxunun dövlət sərhədləri iləməhdudlaşmaması onların qarşısının alınmasındabeynəlxalq və regional əməkdaşlığı zəruri edir.
Bu baxımdan TDT ölkələrinin təhlükəsizlik üzrə rəhbərşəxslərinin mütəmadi görüşləri mühüm əhəmiyyət daşıyır. Belə görüşlər mövcud risklərin birgə qiymətləndirilməsi, məlumat və təcrübə mübadiləsinin aparılması, qabaqlayıcıtədbirlərin əlaqələndirilməsi və mümkün təhlükələrə qarşıdaha çevik mexanizmlərin formalaşdırılması baxımındanəhəmiyyətlidir. Təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın əsasməqsədi yalnız meydana çıxmış problemlərə reaksiyavermək deyil, həm də mümkün riskləri əvvəlcədənmüəyyənləşdirərək onların qarşısını almaqdır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında enerji və nəqliyyattəhlükəsizliyi məsələləri də xüsusi yer tutur. Türk dövlətlərininyerləşdiyi coğrafiya Avropa ilə Asiyanı birləşdirən mühümnəqliyyat və enerji marşrutlarının üzərində yerləşir. Bu baxımdan nəqliyyat dəhlizlərinin təhlükəsizliyi, enerjiresurslarının etibarlı şəkildə daşınması və regional bağlantıların davamlılığı yalnız iqtisadi deyil, həm də stratejiəhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın bu proseslərdə mövqeyi xüsusi diqqət çəkir. Ölkəmizin əlverişli coğrafi mövqeyi, enerji layihələri, nəqliyyatinfrastrukturu və həyata keçirilən regional təşəbbüslərAzərbaycanı Şərqlə Qərb arasında mühüm bağlantıməkanına çevirir. Xəzər dənizi üzərindən Mərkəzi Asiya iləAvropa arasında əlaqələrin inkişafında Azərbaycanın roluTürk dövlətləri arasında əməkdaşlığın praktiki imkanlarınıgenişləndirir.
TDT-nin gücü yalnız onun iqtisadi və coğrafi imkanları iləölçülmür. Təşkilata üzv ölkələri birləşdirən ortaq tarixi vəmədəni bağlar da mühüm amildir. Eyni tarixi köklərə, yaxındillərə və oxşar mədəni dəyərlərə malik xalqlar arasındaqarşılıqlı anlaşmanın yüksək səviyyədə olması siyasi vəiqtisadi əməkdaşlığın inkişafına əlavə imkanlar yaradır. Lakinbu mənəvi yaxınlığın davamlı nəticələr verməsi üçün onunkonkret layihələr, institusional əlaqələr və qarşılıqlı faydayaəsaslanan əməkdaşlıqla möhkəmləndirilməsi vacibdir.
Müasir dünyada informasiya təhlükəsizliyi də milli təhlükəsizliyin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilib. Rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişafı informasiyaməkanında yeni imkanlarla yanaşı, yeni risklər də yaradır. Dövlətlərin informasiya sistemlərinin qorunması, kibertəhdidlərə qarşı mübarizə, cəmiyyətin informasiyadayanıqlığının artırılması və bu sahədə təcrübəmübadiləsinin aparılması Türk dövlətləri arasındaəməkdaşlığın perspektivli istiqamətlərindən biri kimiqiymətləndirilə bilər.
Bütün bunlarla yanaşı, təhlükəsizlik və inkişaf bir-birindənayrılmaz anlayışlardır. Sabitliyin təmin olunmadığı şəraitdəiqtisadi inkişafın, investisiyaların, yeni texnologiyaların vənəqliyyat layihələrinin davamlılığını təmin etmək çətinləşir. Buna görə də təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığıngücləndirilməsi eyni zamanda Türk dövlətlərinin iqtisadi vəsosial inkişafına xidmət edən amil kimi çıxış edir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında Türk DövlətləriTəşkilatının beynəlxalq münasibətlər sistemində daha fəal roloynaması üçün birgə səylərin artırılmasının vacibliyi dədiqqətə çatdırılıb. Bu baxımdan təşkilat daxilində siyasidialoqun intensivləşdirilməsi, dövlətlər arasında qarşılıqlıetimadın möhkəmləndirilməsi və ortaq maraq doğuranməsələlər üzrə məsləhətləşmələrin genişləndirilməsi mühüməhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın təşəbbüsü ilə keçirilən qeyri-rəsmi Zirvəgörüşləri də dövlətlər arasında daha çevik dialoqunformalaşmasına xidmət edən mexanizmlərdən biri kimidiqqəti cəlb edir. Belə platformalar dövlət başçılarınagündəlikdəki mühüm məsələləri daha operativ şəkildəmüzakirə etmək və gələcək əməkdaşlığın istiqamətlərinimüəyyənləşdirmək imkanı verir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışının əsas məqamlarındanbiri də Türk dünyasının malik olduğu potensialın düzgünistiqamətləndirilməsi məsələsidir. Böyük coğrafi məkan, iqtisadi resurslar, enerji imkanları, nəqliyyat yolları, insankapitalı və ortaq mədəni dəyərlər TDT ölkələrininəməkdaşlığı üçün geniş imkanlar yaradır. Bu potensialın real nəticələrə çevrilməsi isə siyasi iradə, qarşılıqlı etimad vədavamlı əməkdaşlıq tələb edir.
Beləliklə, Bakıda keçirilən görüş Türk DövlətləriTəşkilatının təhlükəsizlik gündəliyinin genişləndiyini vəqarşıdakı dövrdə bu sahədə əməkdaşlığın daha da aktuallaşacağını göstərir. Müasir dövrdə təhlükəsizlik yalnızdövlət sərhədlərinin qorunması deyil, həm də enerji vənəqliyyat marşrutlarının etibarlılığı, informasiya vəkiberməkanın təhlükəsizliyi, iqtisadi dayanıqlıq və dövlətlərarasında qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi deməkdir.
Türk Dövlətləri Təşkilatının qarşısında duran əsasvəzifələrdən biri mövcud potensialı konkret və davamlıəməkdaşlıq mexanizmlərinə çevirməkdir. Ortaq tarix vəmədəniyyət bu birliyin mənəvi əsasını təşkil edirsə, qarşılıqlıməsuliyyət, siyasi dialoq və strateji tərəfdaşlıq onun gələcəkinkişafının mühüm dayaqlarıdır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında ifadə olunanyanaşmalar bir daha göstərir ki, dəyişən beynəlxalq şəraitdəTürk dövlətlərinin bir-biri ilə daha sıx əməkdaşlığı yalnız ayrı-ayrı sahələrin inkişafı baxımından deyil, bütövlükdə regiondasabitlik və qarşılıqlı təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsibaxımından əhəmiyyətlidir. Bu əməkdaşlığın gələcəkperspektivi isə ortaq dəyərlərin müasir çağırışlara uyğunkonkret siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik mexanizmləri ilətamamlanmasından keçir.
Çinarə Nəbiyeva,
YAP Yasamal rayon “Moskva pr. 67” ünvanı(ADSEA)
üzrə ərazi partiya təşkilatının fəal üzvü
