Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayı Azərbaycanın müstəqillik tarixində fərqli siyasi şəraitdə keçirilən mühüm tədbirlərdən biridir. Qurultayın əvvəlkilərdən başlıca fərqi Azərbaycanın artıq öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etmiş dövlət kimi yeni mərhələyə daxil olmasıdır. Prezident, Yeni Azərbaycan Partiyasının Sədri İlham Əliyevin qurultayda çıxışında bu məsələyə xüsusi diqqət yetirməsi tədbirin siyasi mahiyyətini müəyyənləşdirən əsas amillərdən biridir.
Qurultayın yeni ictimai-siyasi və geosiyasi vəziyyətdə keçirilməsi Azərbaycanın son illərdə əldə etdiyi nəticələrin miqyasını göstərir. Ölkənin siyasi gündəliyi əvvəlki onilliklərlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. Uzun müddət Azərbaycan üçün əsas məsələlərdən biri ərazi bütövlüyünün bərpası olduğu halda, bu gün əsas diqqət suverenliyin möhkəmləndirilməsi, inkişafın sürətləndirilməsi və azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulmasına yönəlib.
Bu dəyişiklik birdən-birə baş verməyib. Azərbaycan uzun illər ərzində işğal probleminin həlli üçün müxtəlif siyasi və diplomatik vasitələrdən istifadə edib. Beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi sənədlər, danışıqlar prosesi və diplomatik səylər münaqişənin həlli üçün əsas vasitələr sırasında olub. Lakin uzun müddət ərzində bu proses nəticə verməyib.
2020-ci ildə baş verən Vətən müharibəsi isə regionda tamamilə yeni siyasi vəziyyət yaradıb. Azərbaycanın hərbi qələbəsi nəticəsində işğal altında olan ərazilərin böyük hissəsi azad edilib və münaqişənin əvvəlki çərçivəsi dəyişib. Bu hadisədən sonra Azərbaycanın siyasi gündəmində də yeni məsələlər meydana çıxıb.
VII Qurultay həmin Zəfərdən bir neçə ay sonra keçirilmişdi. O dövrdə əsas məsələ əldə olunmuş hərbi nəticələrin siyasi və diplomatik baxımdan möhkəmləndirilməsi, regionda yaranmış yeni vəziyyətin idarə olunması idi. VIII Qurultay isə daha fərqli mərhələyə təsadüf edir. Artıq Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi tam bərpa olunub.
Prezident İlham Əliyevin qurultayda bildirdiyi kimi, ilk dəfədir YAP qurultayı Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etməsindən sonra keçirilir. Bu fikir iki qurultay arasındakı siyasi fərqi aydın şəkildə ortaya qoyur.
VIII Qurultayın yeni geosiyasi vəziyyətdə keçirilməsi də təsadüfi deyil. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası Cənubi Qafqazda siyasi münasibətlərin xarakterinə təsir edib. Regionda yeni əməkdaşlıq imkanları, nəqliyyat əlaqələri və təhlükəsizlik məsələləri gündəmə gəlib. Azərbaycanın siyasi və iqtisadi çəkisinin artması regional proseslərin də yeni kontekstdə qiymətləndirilməsini tələb edir.
Lakin yeni vəziyyətin formalaşması asan proses olmayıb. Prezident İlham Əliyev qurultaydakı çıxışında Azərbaycanın Zəfərdən sonra ciddi müqavimətlə üzləşdiyini qeyd edib. Ölkəyə qarşı müxtəlif yalan və iftira kampaniyalarının aparılması, bəzi dövlətlərdə sanksiya məsələlərinin müzakirə edilməsi Azərbaycanın üzləşdiyi siyasi təzyiqlər sırasında göstərilib.
Bu məqam bir həqiqəti ortaya qoyur: müasir beynəlxalq münasibətlərdə siyasi nəticələrin əldə edilməsi qədər həmin nəticələrin qorunması və izah olunması da əhəmiyyətlidir. Azərbaycan öz mövqeyini həm siyasi, həm diplomatik, həm də informasiya müstəvisində müdafiə etməli olub.
2020-ci il müharibəsindən sonra Azərbaycanın qarşısında dayanan məsələlər yalnız hərbi nəticələrlə yekunlaşmayıb. Yeni siyasi vəziyyətin beynəlxalq münasibətlər sistemində qəbul olunması, region ölkələri ilə əlaqələrin yeni əsaslar üzərində qurulması və uzunmüddətli sülh imkanlarının yaradılması ayrıca proseslər tələb edib.
Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi xarici siyasət də bu yeni şəraitlə əlaqəlidir. Ölkə müxtəlif regional və beynəlxalq platformalarda mövqelərini təqdim edib, qonşu dövlətlərlə münasibətləri inkişaf etdirib və iqtisadi əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirib.
Yeni siyasi reallığın əsas xüsusiyyətlərindən biri də Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası məsələsidir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi dövlətin qarşısında uzunmüddətli və kompleks vəzifələr qoyur.
Bərpa prosesinin miqyası yalnız fiziki infrastrukturun yaradılması ilə ölçülmür. Yeni şəhər və kəndlərin salınması, elektrik və su təminatının qurulması, yolların çəkilməsi, məktəb və xəstəxanaların tikilməsi, biznes mühitinin yaradılması və insanların məşğulluğunun təmin edilməsi bir-biri ilə bağlı məsələlərdir.
Böyük Qayıdış proqramı da bu prosesin əsas istiqamətlərindən biridir. İnsanların doğma torpaqlarına qayıtması Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi siyasətin sosial nəticələrindən biri kimi təqdim olunur. Bu prosesin davamlı olması üçün qayıdan əhalinin bütün zəruri xidmətlərlə təmin edilməsi vacibdir.
Yeni siyasi mərhələdə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur yalnız bərpa edilən ərazilər kimi deyil, Azərbaycanın gələcək iqtisadi və sosial inkişafında iştirak edən regionlar kimi də nəzərdən keçirilir. Burada yeni istehsal sahələrinin, turizm obyektlərinin, kənd təsərrüfatı layihələrinin və digər iqtisadi fəaliyyət istiqamətlərinin yaradılması ölkənin ümumi inkişafına təsir göstərə bilər.
VIII Qurultay belə bir mərhələdə keçirildiyi üçün onun gündəliyini Azərbaycanın yeni reallıqlarından ayrı təsəvvür etmək mümkün deyil. Yeni Azərbaycan Partiyasının fəaliyyəti də ölkənin ümumi ictimai-siyasi həyatının bir hissəsidir. Buna görə partiyanın qarşısında yeni mərhələnin tələblərinə uyğun təşkilati və ictimai vəzifələr dayanır.
YAP-ın 30 ildən artıq siyasi fəaliyyəti müxtəlif dövrləri əhatə edir. Partiyanın yaradıldığı vaxt Azərbaycan mürəkkəb siyasi və iqtisadi şəraitdə idi. Sonrakı illərdə dövlət idarəçiliyi, iqtisadiyyat, sosial siyasət və xarici əlaqələr sahələrində əhəmiyyətli dəyişikliklər baş verib.
Bu uzunmüddətli fəaliyyət partiyanın siyasi xəttində müəyyən davamlılığın qorunması məsələsini də gündəmə gətirir. VIII Qurultayda Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlərə əsasən, əsas siyasi xəttin mühüm komponentləri müstəqillik, dövlətçilik, iqtisadi müstəqillik və güclü müdafiə imkanları ilə əlaqələndirilir.
Eyni zamanda yeni dövr konkret vəzifələrin dəyişməsini tələb edir. Siyasi məqsədlər zaman keçdikcə yeni məzmun ala bilər. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi də bunun nümunəsidir. Əvvəllər əsas məqsəd işğalın aradan qaldırılması idisə, indi əsas diqqət əldə edilmiş nəticələrin möhkəmləndirilməsi və inkişaf etdirilməsinə yönəlib.
Bu proses siyasi partiyaların fəaliyyətində də yeni yanaşmalar tələb edir. Cəmiyyətin dəyişən sosial strukturu, rəqəmsal informasiya mühiti və gənclərin ictimai proseslərə münasibəti siyasi təşkilatların kommunikasiya üsullarının yenilənməsini zəruri edir.
YAP-ın qarşıdakı fəaliyyətində gənclərin siyasi proseslərə cəlb olunması, yerli təşkilatların fəallığının artırılması və cəmiyyətlə əlaqələrin daha müasir vasitələrlə qurulması kimi məsələlər xüsusi əhəmiyyət kəsb edə bilər.
Siyasi partiyaların fəaliyyətində ictimai dialoq da mühüm yer tutur. Müasir cəmiyyətdə vətəndaşların müxtəlif məsələlərlə bağlı fikirlərinin öyrənilməsi və ictimai müzakirələrin təşkil edilməsi siyasi institutların fəaliyyətini daha geniş sosial proseslərlə əlaqələndirir.
VIII Qurultayın təşkilati baxımdan hazırlanması da geniş proseslə müşayiət olunub. YAP-ın yerli təşkilatlarında keçirilən hesabat konfransları, nümayəndələrin seçilməsi və qurultay gündəliyinin formalaşdırılması partiyanın daxili təşkilati fəaliyyətinin əsas elementlərini təşkil edib.
Bu prosesin siyasi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, qurultay yalnız mərkəzi səviyyədə qəbul edilən qərarların elan olunduğu tədbir deyil. Yerli təşkilatların fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi, üzvlərin prosesə cəlb edilməsi və gələcək vəzifələrin müzakirəsi siyasi təşkilatın ümumi fəaliyyətinin mühüm hissəsidir.
Yeni geosiyasi şəraitdə Azərbaycanın regional əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsi də siyasi gündəmin mühüm istiqamətlərindəndir. Nəqliyyat dəhlizləri, enerji layihələri, ticarət əlaqələri və qarşılıqlı investisiyalar region ölkələri arasında yeni münasibətlər yarada bilər.
Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafi mövqe bu prosesdə ölkəyə mühüm imkanlar verir. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində nəqliyyat əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın regional iqtisadi proseslərdə rolunu artıra bilər.
Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin tam bərpası bu imkanların həyata keçirilməsi üçün də yeni şərait yaradıb. Azad edilmiş ərazilərin yerləşdiyi coğrafi məkan gələcəkdə nəqliyyat və iqtisadi layihələrin inkişafında əlavə imkanlar yarada bilər.
Bununla yanaşı, yeni siyasi reallığın qorunması üçün təhlükəsizlik məsələləri də əhəmiyyətini saxlayır. Regional sabitlik, qarşılıqlı etimad və sülhün möhkəmləndirilməsi iqtisadi inkişaf üçün də əlverişli mühit yaradan amillərdir.
VIII Qurultayın keçirildiyi mərhələ məhz bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan artıq münaqişənin əvvəlki mərhələsində deyil. Ölkənin qarşısında yeni inkişaf imkanları və yeni siyasi vəzifələr dayanır.
Prezident İlham Əliyevin qurultaydakı çıxışı da bu dəyişiklikləri əks etdirir. Bir tərəfdən Zəfərdən sonrakı dövrdə Azərbaycanın üzləşdiyi təzyiqlər və müqavimət qeyd edilir, digər tərəfdən artıq tam suverenliyin təmin olunduğu yeni mərhələnin xüsusiyyətləri vurğulanır.
Bu yanaşma Azərbaycanın son illərdəki siyasi tarixinin ardıcıllığını göstərir. Əvvəlcə ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində hərbi-siyasi nəticə əldə olunub, daha sonra dövlət suverenliyi tam təmin edilib və indi əsas diqqət quruculuq və inkişaf məsələlərinə yönəlib.
Bu mərhələnin uğurlu həyata keçirilməsi üçün əldə olunmuş nəticələrin qorunması ilə yanaşı, yeni iqtisadi və sosial imkanlardan səmərəli istifadə olunması da vacibdir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaradılan yeni infrastruktur gələcək inkişaf üçün baza rolunu oynaya bilər.
Azərbaycanın tam suveren dövlət kimi yeni mərhələyə daxil olması həm də siyasi düşüncədə yeni yanaşmaların formalaşmasını tələb edir. Dövlətin ərazi bütövlüyü məsələsi ilə yanaşı, insan kapitalı, texnologiya, iqtisadi rəqabət qabiliyyəti, sosial rifah və beynəlxalq əməkdaşlıq məsələləri daha çox ön plana çıxır.
Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayı belə bir şəraitdə siyasi təşkilatın qarşıdakı fəaliyyət istiqamətlərinin müzakirəsi üçün mühüm platforma rolunu oynayır. Partiyanın uzunmüddətli siyasi təcrübəsi yeni mərhələnin tələbləri ilə birləşdirilməlidir.
Qurultayın əsas siyasi məqamlarından biri də Azərbaycanın öz yaratdığı reallıqların beynəlxalq müstəvidə qəbul edilməsidir. Prezidentin çıxışında qeyd edilən təzyiqlər və kampaniyalar bu prosesin mürəkkəbliyini göstərir. Azərbaycanın siyasi mövqeyinin qorunması və yeni reallıqların qəbul etdirilməsi ardıcıl diplomatik fəaliyyət tələb edib.
Bu gün isə qarşıda fərqli vəzifələr dayanır. Azərbaycan əldə etdiyi siyasi nəticələri iqtisadi inkişaf, sosial tərəqqi və regional əməkdaşlıq imkanlarına çevirmək mərhələsindədir. Yeni siyasi gündəm əvvəlki dövrün təhlükəsizlik problemləri ilə yanaşı, inkişaf məsələlərini də özündə birləşdirir.
VIII Qurultay bu baxımdan YAP-ın siyasi tarixində yeni səhifə açan tədbirlərdən biri kimi diqqət çəkir. Azərbaycanın tam suveren dövlət kimi iştirak etdiyi ilk qurultay olaraq bu tədbir əvvəlki siyasi mərhələ ilə yeni mərhələ arasında müəyyən sərhəd yaradır.
Bu sərhədin bir tərəfində uzun illər davam edən işğal problemi, digər tərəfində isə ərazi bütövlüyü və suverenliyi tam təmin olunmuş Azərbaycanın qarşısında duran yeni vəzifələr dayanır. İndi əsas məsələ əldə edilmiş nəticələri qorumaq, azad edilmiş ərazilərin bərpasını davam etdirmək, insanların qayıdışını təmin etmək və ölkənin inkişaf potensialını daha da genişləndirməkdir.
Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayının siyasi əhəmiyyəti də məhz bu yeni gündəmlə bağlıdır. Qurultay Azərbaycanın dəyişən ictimai-siyasi və geosiyasi vəziyyətinin siyasi təşkilatların fəaliyyətinə təsirini göstərən mühüm tədbir kimi yadda qalır.
Azərbaycanın son illərdə keçdiyi yol göstərir ki, böyük siyasi dəyişikliklər uzunmüddətli strategiya, ardıcıl fəaliyyət və müxtəlif istiqamətlərdə səylərin birləşdirilməsini tələb edir. 2020-ci il Zəfərindən sonra formalaşan yeni reallıqların möhkəmləndirilməsi və tam suverenliyin təmin olunması bu prosesin mühüm mərhələləridir.
İndi isə həmin nəticələrin dayanıqlı inkişafın təməlini təşkil etməsi qarşıda duran əsas vəzifələrdən biridir. VIII Qurultay da məhz Azərbaycanın belə bir yeni mərhələyə daxil olduğu dövrdə keçirilməsi ilə siyasi baxımdan fərqlənir.
Bu qurultaydan sonra Azərbaycanın siyasi gündəliyində dövlətçilik və suverenlik məsələləri ilə yanaşı, inkişaf, quruculuq, regional əməkdaşlıq, sosial rifah və yeni iqtisadi imkanların reallaşdırılması daha geniş yer tutacaq. Yeni reallıqların yaratdığı imkanların necə istifadə olunması isə qarşıdakı dövrün əsas məsələlərindən biri olacaq.
Fidan Əliyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının məsləhətçisi
