2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşü region dövlətləri arasında siyasi dialoqun və çoxşaxəli əməkdaşlığın inkişafı baxımından mühüm hadisə kimi yadda qaldı. Görüşün yekununda imzalanan sənədlər mövcud tərəfdaşlığın möhkəmləndirilməsi, ortaq maraqların uzlaşdırılması və regional qarşılıqlı fəaliyyətin daha sistemli şəkildə davam etdirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Tədbirdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev, Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədov, Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev, Qırğız Respublikasının Prezidenti Sadır Japarov, Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev və Tacikistan Prezidenti Emoməli Rəhmon iştirak ediblər. Dövlət başçıları görüşün nəticəsi olaraq “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşünün Birgə Bəyanatı”nı və “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşünün tənzimləyici sənədləri haqqında Qərar”ı imzalayıblar.
Birgə Bəyanat dövlətlərin ümumi siyasi iradəsini, regional əməkdaşlığa dair ortaq yanaşmalarını və qarşılıqlı fəaliyyətin inkişafına sadiqliyini ifadə edən mühüm sənəddir. Belə sənədlər dövlətlər arasında münasibətlərin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirməklə yanaşı, gələcək təşəbbüslərin həyata keçirilməsi üçün siyasi zəmin yaradır. Tərəflərin birgə mövqeyinin rəsmi şəkildə təsdiqlənməsi regional məsələlər üzrə dialoqun davamlılığını gücləndirir.
Məşvərət görüşünün tənzimləyici sənədləri haqqında Qərar isə formatın təşkilati əsaslarının təkmilləşdirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Dövlətlərarası əməkdaşlığın uzunmüddətli və səmərəli olması üçün yalnız siyasi razılaşmalar deyil, həm də qarşılıqlı fəaliyyətin təşkili qaydalarının aydınlaşdırılması vacibdir. Bu baxımdan qərar Məşvərət görüşü çərçivəsində əməkdaşlığın daha ardıcıl və məqsədyönlü şəkildə inkişaf etdirilməsinə xidmət edən addım kimi qiymətləndirilə bilər.
Azərbaycanın bu formatda iştirakı ölkəmizin Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələrinin genişlənməsinə yeni imkanlar açıb. 2025-ci ilin noyabrında Azərbaycanın Məşvərət görüşü formatının tamhüquqlu iştirakçısına çevrilməsi regional əməkdaşlığın coğrafiyasını genişləndirən mühüm siyasi hadisə olub. Türkmənbaşıda keçirilən növbəti görüş və imzalanan sənədlər həmin qərarın praktiki əhəmiyyətini daha da artırır.
Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlıq siyasi münasibətlərlə məhdudlaşmır. İqtisadiyyat, ticarət, investisiya, nəqliyyat, logistika, enerji, rəqəmsal bağlantılar və humanitar əlaqələr tərəfdaşlığın mühüm istiqamətlərini təşkil edir. Xəzər dənizinin hər iki sahilində yerləşən ölkələrin imkanlarının əlaqələndirilməsi Mərkəzi Asiyanı Azərbaycan vasitəsilə daha geniş beynəlxalq bazarlara bağlamaq üçün əlverişli şərait yaradır.
Bu əməkdaşlığın inkişafında Orta Dəhlizin əhəmiyyəti də artır. Nəqliyyat infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi, limanların və dəmir yollarının imkanlarının genişləndirilməsi, sərhədkeçmə prosedurlarının asanlaşdırılması və rəqəmsal həllərin tətbiqi regionun tranzit potensialını gücləndirə bilər. Bu istiqamətdə dövlətlər arasında uzlaşdırılmış fəaliyyət yükdaşımaların səmərəliliyini artırmaqla yanaşı, yeni investisiya və istehsal layihələrinin reallaşdırılmasına da şərait yaradar.
İqtisadi əməkdaşlığın digər vacib istiqaməti birgə investisiyaların təşviqidir. Azərbaycan Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla investisiya fondları yaradıb. Bu fondların imkanlarından daha fəal istifadə olunması yeni müəssisələrin yaradılması, sənaye kooperasiyasının genişləndirilməsi və regional məhsulların beynəlxalq bazarlara çıxarılması baxımından əhəmiyyətlidir. Belə layihələr tərəfdaşlığı bəyanatlar səviyyəsindən konkret iqtisadi nəticələr mərhələsinə daşıya bilər.
Türkmənbaşı görüşündə imzalanan sənədlərin əhəmiyyəti həm də ondadır ki, onlar regional əməkdaşlığın davamlı inkişafına dair ortaq iradəni nümayiş etdirir. Müasir beynəlxalq münasibətlər şəraitində dövlətlərin iqtisadi dayanıqlığını artırması, nəqliyyat marşrutlarını şaxələndirməsi və qarşılıqlı etimada əsaslanan əlaqələr qurması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın 2027-ci ildə Məşvərət görüşü formatına sədrliyi qəbul etməsi də qarşıdakı dövrdə ölkəmizin regional əməkdaşlığın inkişafına töhfə vermək imkanlarını genişləndirəcək. Bu məsuliyyət mövcud təşəbbüslərin davam etdirilməsi, yeni layihələrin irəli sürülməsi və dövlətlər arasında əlaqələrin daha da dərinləşdirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradır.
Türkmənbaşıda imzalanan sənədlər Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlərin möhkəm siyasi təməl üzərində inkişaf etdiyini göstərir. Qarşılıqlı hörmət, suverenliyə ehtiram, ortaq iqtisadi maraqlar və regional sabitliyə bağlılıq gələcək əməkdaşlığın əsas dayaqlarıdır. Bu prinsiplərə əsaslanan birgə fəaliyyət regionun beynəlxalq iqtisadi əlaqələr sistemində mövqeyinin güclənməsinə və xalqların rifahının yüksəlməsinə töhfə verə bilər.
Turanə Həmdullayeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
