Dövlətlər arasında əməkdaşlığın davamlı inkişafı siyasi iradə ilə yanaşı, qarşılıqlı fəaliyyətin dəqiq prinsiplərə və razılaşdırılmış mexanizmlərə əsaslanmasını tələb edir. Bu baxımdan 2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşünün yekununda imzalanan sənədlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Onlar region dövlətlərinin əməkdaşlığı davam etdirmək, ortaq məsələlər üzrə məsləhətləşmələri genişləndirmək və tərəfdaşlığın təşkilati əsaslarını möhkəmləndirmək niyyətini nümayiş etdirir.
Görüşün nəticəsi olaraq iki sənəd imzalanıb: “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşünün Birgə Bəyanatı” və “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşünün tənzimləyici sənədləri haqqında Qərar”. Bu sənədlərin hər biri öz məzmunu və funksiyası baxımından regional əməkdaşlığın inkişafına xidmət edir.
Birgə Bəyanatın əsas əhəmiyyəti dövlət başçılarının ümumi mövqeyini və ortaq məqsədlərə münasibətini ifadə etməsidir. Çoxtərəfli platformalarda qəbul edilən birgə sənədlər tərəflərin əməkdaşlığın prioritetləri barədə razılığını nümayiş etdirir, siyasi dialoqun davamlılığını təsdiqləyir və gələcək təşəbbüslər üçün istiqamət yaradır. Bu yanaşma xüsusilə iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, nəqliyyat bağlantılarının inkişafı, enerji təhlükəsizliyi və regional sabitliyin qorunması kimi məsələlərdə əhəmiyyətlidir.
Tənzimləyici sənədlər haqqında Qərar isə Məşvərət görüşünün fəaliyyət çərçivəsinin təkmilləşdirilməsi baxımından diqqət çəkir. Hər hansı çoxtərəfli əməkdaşlıq formatının səmərəliliyi onun təşkilati əsaslarının aydınlığı, iştirakçılar arasında əlaqələndirmənin səviyyəsi və qəbul olunan qərarların davamlı şəkildə izlənilməsi ilə sıx bağlıdır. Bu səbəbdən formatın tənzimləyici sənədlərinin təkmilləşdirilməsi qarşılıqlı fəaliyyətin daha sistemli qurulmasına kömək edə bilər.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərində son illər müşahidə olunan fəallıq bu sənədlərin əhəmiyyətini artırır. Ölkəmiz region dövlətləri ilə siyasi dialoqu dərinləşdirir, ticarət-iqtisadi əlaqələri genişləndirir, nəqliyyat və enerji sahələrində birgə təşəbbüsləri dəstəkləyir. Azərbaycanın Məşvərət görüşü formatına tamhüquqlu üzv kimi qoşulması bu əlaqələrin çoxtərəfli müstəvidə inkişafına əlavə imkanlar yaradıb.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi Xəzər dənizinin qərb sahilində yerləşən mühüm nəqliyyat və logistika mərkəzi kimi ölkəmizin regional əməkdaşlıqdakı rolunu gücləndirir. Mərkəzi Asiya dövlətlərinin istehsal və ixrac potensialının Azərbaycan üzərindən beynəlxalq bazarlara çıxarılması üçün infrastruktur, logistika və gömrük sahələrində koordinasiya vacibdir. Bu istiqamətdə dövlətlər arasında razılaşdırılmış fəaliyyət regional ticarətin genişlənməsinə və nəqliyyat marşrutlarının rəqabət qabiliyyətinin yüksəlməsinə şərait yarada bilər.
Bununla yanaşı, iqtisadi əlaqələrin dərinləşdirilməsi yalnız tranzit imkanlarının artırılması ilə məhdudlaşmamalıdır. Birgə istehsal müəssisələrinin yaradılması, sənaye kooperasiyasının genişləndirilməsi, kənd təsərrüfatı və emal sənayesi sahələrində əməkdaşlıq, eləcə də rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi uzunmüddətli iqtisadi tərəfdaşlığın mühüm istiqamətləri ola bilər. Azərbaycanla Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstan arasında yaradılmış investisiya fondları da bu məqsədlərə xidmət edən maliyyə mexanizmləri kimi əhəmiyyət daşıyır.
Regional əməkdaşlığın institusional əsaslarının möhkəmlənməsi humanitar əlaqələrin inkişafı üçün də əlverişli mühit yaradır. Təhsil, elm, mədəniyyət, turizm və gənclər siyasəti sahələrində əlaqələrin genişləndirilməsi xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı artırır. Tarixi və mədəni yaxınlıqla yanaşı, müasir əməkdaşlıq mexanizmləri də dövlətlər arasında etimadın dərinləşməsinə kömək edir.
Türkmənbaşı görüşünün nəticələri göstərir ki, Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri münasibətlərin inkişafına həm siyasi, həm də təşkilati baxımdan yanaşırlar. İmzalanmış sənədlərin əhəmiyyəti onların mətnində əks olunan müddəalarla yanaşı, gələcəkdə bu razılaşmaların konkret təşəbbüslərə və praktiki nəticələrə çevrilməsindən də asılı olacaq. Səmərəli koordinasiya, qarşılıqlı öhdəliklərə məsuliyyətlə yanaşma və birgə layihələrin ardıcıl həyata keçirilməsi regionda əməkdaşlığın dayanıqlığını daha da gücləndirə bilər.
Salmanov Elşən ,
YAP Xətai rayon təşkilatının Mehdi Mehdizadə küçəsi 46 ərazi Partiya təşkilatınn sədri, “Məişət Maye Qaz” QSC, Məişət Maye Qaz Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin direktor müavini
