Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi Azərbaycanın müasir tarixində mühüm yer tutan, xalqımızın milli iradəsini, dövlətimizin qətiyyətini və Azərbaycan Ordusunun döyüş qabiliyyətini nümayiş etdirən tarixi hadisələrdən biridir. Uzun illər işğal altında qalan bu torpaqların azadlığı uğrunda aparılan mübarizə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində atılan addımların mühüm mərhələsini təşkil edib. 2020-ci ilin payızında başlanan Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi uğurlu hərbi əməliyyatlar nəticəsində Füzulinin kəndləri və strateji əraziləri bir-birinin ardınca azad edilib, oktyabrın 17-də isə Füzuli şəhəri üzərində Azərbaycanın suveren hüquqları bərpa olunub.
Füzuli rayonunun işğal tarixi 1993-cü ilin avqust ayına təsadüf edir. Həmin dövrdə Ermənistan silahlı qüvvələrinin hücumları nəticəsində rayonun böyük hissəsi işğal olunmuş, yerli əhali doğma evlərini tərk etmək məcburiyyətində qalmışdı. Minlərlə insanın həyatında ağır izlər buraxan bu hadisələr ailələrin parçalanmasına, yaşayış məntəqələrinin boşalmasına və bölgənin sosial-iqtisadi həyatının ciddi şəkildə pozulmasına səbəb olmuşdu. İnsanlar öz evlərindən, həyətlərindən, ata-baba yurdlarından uzaqda yaşamağa məcbur qalsalar da, doğma torpaqlara qayıtmaq arzularını itirmədilər. Füzulililərin yaddaşında qorunan yurd sevgisi uzun illər ərzində gələcəyə olan ümidin əsas dayaqlarından biri olaraq qaldı.
İşğal dövründə Füzuli rayonunun yaşayış məntəqələri, təsərrüfat infrastrukturu və mədəni irsi ciddi dağıntılara məruz qaldı. Bir zamanlar insanların gündəlik həyatını təmin edən evlər, məktəblər, ictimai binalar və digər obyektlər yararsız vəziyyətə düşdü. Ərazidə uzun müddət normal yaşayışın mümkün olmaması rayonun inkişafını dayandırdı, əhalinin sosial əlaqələrinə və iqtisadi fəaliyyətinə mənfi təsir göstərdi. Bu vəziyyət təkcə fiziki dağıntılarla məhdudlaşmırdı; işğal doğma mühitdən ayrılmış insanların həyat tərzini, gələcək planlarını və nəsillər arasında formalaşmış ənənələrin davamlılığını da pozmuşdu.
Azərbaycan dövləti münaqişənin sülh yolu ilə həllinə nail olmaq, ərazi bütövlüyünü bərpa etmək və məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışını təmin etmək məqsədilə uzun illər siyasi və diplomatik səylər göstərdi. Lakin Ermənistanın qeyri-konstruktiv mövqeyi və münaqişənin beynəlxalq hüququn prinsiplərinə uyğun həllinin uzanması bölgədə davamlı sülhün yaranmasına mane olurdu. 2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin genişmiqyaslı hücumlarına cavab olaraq Azərbaycan Ordusu əks-hücum əməliyyatlarına başladı. Vətən müharibəsi Azərbaycanın suveren ərazilərinin işğaldan azad olunması və tarixi ədalətin bərpası istiqamətində həlledici mərhələyə çevrildi.
Füzuli uğrunda döyüşlər mürəkkəb hərbi şəraitdə aparılırdı. Azərbaycan əsgər və zabitləri düşmənin müdafiə mövqelərini yararaq irəliləyir, yaşayış məntəqələrinin və strateji yüksəkliklərin azad edilməsi üçün böyük fədakarlıq göstərirdilər. Ordumuzun peşəkarlığı, şəxsi heyətin yüksək döyüş ruhu və əməliyyatların düzgün planlaşdırılması uğurların əldə edilməsində mühüm rol oynadı. Oktyabrın 17-də Füzuli şəhərinin azad olunması uzun illər doğma yurddan ayrı düşmüş sakinlər üçün xüsusi məna daşıyırdı. Bu hadisə təkcə hərbi qələbə deyil, həm də insanların öz torpaqlarına qayıdış ümidinin gerçəkləşməyə başladığını göstərən tarixi dönüş nöqtəsi idi.
Füzuli şəhərinin azad edilməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası prosesində mühüm əhəmiyyətə malik olmaqla yanaşı, sonrakı hərbi əməliyyatlar üçün də əlverişli şərait yaratdı. Rayonun strateji mövqeyi, yolları və ətraf ərazilərlə əlaqələri hərbi əməliyyatların gedişində xüsusi rol oynayırdı. Bu uğur Azərbaycan Ordusunun digər istiqamətlərdə irəliləyişinə də müsbət təsir göstərdi və Vətən müharibəsinin ümumi gedişində mühüm mərhələ kimi yadda qaldı.
Bu gün Füzulinin azadlığı onun bərpası və dirçəlişi ilə davam edən yeni bir dövrün başlanğıcıdır. Şəhərdə və rayonun digər ərazilərində həyata keçirilən quruculuq işləri dağıdılmış infrastrukturun yenidən yaradılmasına, müasir yaşayış şəraitinin formalaşdırılmasına və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışına xidmət edir. 17 Oktyabr – Füzuli Şəhəri Günü xalqımızın azadlıq iradəsini, şəhidlərimizin fədakarlığını və Azərbaycan dövlətinin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində əldə etdiyi tarixi nəticələri xatırladan əlamətdar gündür.
Fatma İsmayılova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
