Prezident İlham Əliyevin AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşündəki çıxışı Azərbaycanın müstəqil xarici siyasət xəttinin əsas prinsiplərini və beynəlxalq münasibətlərdə dövlətlərin suveren hüquqlarına hörmətin vacibliyini bir daha nümayiş etdirmişdir. Dövlət başçısının vurğuladığı bərabərhüquqluluq, daxili işlərə qarışmamaq, ərazi bütövlüyünə və suverenliyə hörmət prinsipləri Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlığa yanaşmasının əsasını təşkil edir.
Müstəqil xarici siyasət dövlətin milli maraqlarını sərbəst müəyyənləşdirməsi və beynəlxalq münasibətlərdə qərarlarını öz prioritetlərinə uyğun qəbul etməsi deməkdir. Bu yanaşma digər dövlətlərlə əməkdaşlıqdan imtina etməyi deyil, tərəfdaşlığın qarşılıqlı hörmət və bərabər hüquqlar əsasında qurulmasını nəzərdə tutur. Azərbaycan müxtəlif ölkələrlə siyasi, iqtisadi və humanitar əlaqələrini inkişaf etdirərkən öz suveren qərarvermə hüququnu qorumağa xüsusi önəm verir.
Dövlətlərin bərabərhüquqluluğu beynəlxalq sistemin fundamental prinsiplərindən biridir. Ölkələrin ərazisinin böyüklüyü, iqtisadi imkanları və ya siyasi təsir gücü onların hüquqi statusunu dəyişdirməməlidir. Hər bir dövlət beynəlxalq hüquq çərçivəsində öz suverenliyini qorumaq, milli maraqlarını müdafiə etmək və digər ölkələrlə münasibətlərini müstəqil şəkildə müəyyənləşdirmək hüququna malikdir. Bu prinsipin ardıcıl tətbiqi beynəlxalq münasibətlərdə ədalətli yanaşmanın təmin olunması üçün vacibdir.
Daxili işlərə qarışmamaq prinsipi də dövlətlər arasında qarşılıqlı etimadın formalaşmasında mühüm rol oynayır. Hər bir ölkənin siyasi sistemi, idarəetmə modeli və inkişaf prioritetləri onun öz tarixi, ictimai quruluşu və milli xüsusiyyətləri ilə bağlıdır. Dövlətlər arasında fikir ayrılıqlarının mövcudluğu həmin ölkələrin suveren seçimlərinə müdaxilə üçün əsas yaratmamalıdır. Problemlərin həlli təzyiq və müdaxilə yolu ilə deyil, dialoq və qarşılıqlı anlaşma vasitəsilə həyata keçirilməlidir.
Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə ikili standartlara qarşı çıxması da bu prinsiplərlə bağlıdır. Beynəlxalq hüququn ayrı-ayrı ölkələrə münasibətdə fərqli tətbiq edilməsi dövlətlər arasında etimadı zəiflədir və qlobal təhlükəsizlik sisteminin səmərəliliyini azaldır. Ərazi bütövlüyü bir dövlət üçün müdafiə olunursa, digər dövlətin eyni hüququ da eyni dərəcədə tanınmalıdır. Hüquqi normaların siyasi maraqlara uyğun dəyişdirilməsi beynəlxalq institutların nüfuzuna mənfi təsir göstərir.
Azərbaycanın müstəqillik dövründə üzləşdiyi işğal və onun nəticələri bu məsələnin əhəmiyyətini açıq şəkildə göstərmişdir. Ölkənin beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin uzun müddət işğal altında qalması, insanların doğma yurdlarından didərgin düşməsi və mülki infrastrukturun dağıdılması ağır nəticələr yaratmışdır. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi qətnamələrin vaxtında icra olunmaması beynəlxalq hüququn müdafiəsi üçün təsirli mexanizmlərin vacibliyini bir daha sübut etmişdir.
Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi dövlət suverenliyinin praktiki təminatı baxımından mühüm hadisədir. 2020-ci il Vətən müharibəsi nəticəsində işğal altındakı ərazilərin böyük hissəsi azad edilmiş, 2023-cü ilin sentyabrında isə ölkənin bütün ərazisində dövlət suverenliyi bərpa olunmuşdur. Bu proses Azərbaycanın konstitusiya quruluşunun təmin edilməsi və separatçılığa son qoyulması ilə nəticələnmişdir.
Dövlət suverenliyi yalnız sərhədlərin qorunması ilə məhdudlaşmır. O, ölkənin bütün ərazisində qanunların tətbiqini, dövlət institutlarının fəaliyyətini və əhalinin hüquqlarının təmin edilməsini də əhatə edir. Suverenliyin tam bərpası dövlətin ərazisində vahid hüquqi məkanın formalaşması və idarəetmənin konstitusion əsaslarla həyata keçirilməsi üçün zəruri şərait yaradır.
Azərbaycanın müharibədən sonra sülhə üstünlük verməsi də müstəqil siyasətin mühüm göstəricisidir. Ölkəmiz hərbi qələbədən sonra regionda yeni qarşıdurma yaratmaq əvəzinə, münasibətlərin normallaşdırılmasına və uzunmüddətli sabitliyin təmin olunmasına yönəlmiş təşəbbüsləri dəstəkləyir. Sülhün möhkəmlənməsi üçün qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsi, sərhədlərin toxunulmazlığına hörmət və etimadın artırılması əsas şərtlərdir.
Azərbaycanın müxtəlif beynəlxalq təşkilatlarda iştirakı onun müstəqil xarici siyasətini çoxtərəfli əməkdaşlıqla uzlaşdırdığını göstərir. AQEM kimi platformalar ölkəmizə müxtəlif dövlətlərlə ortaq məsələləri müzakirə etmək, yeni təşəbbüslər irəli sürmək və regional təhlükəsizliklə bağlı fikir mübadiləsi aparmaq imkanı verir. Bu formatlarda iştirak milli maraqların qorunması ilə yanaşı, ümumi problemlərin həllinə töhfə verməyə də şərait yaradır.
Nəqliyyat, enerji, iqtisadiyyat, təhsil və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi Azərbaycanın xarici siyasətinin praktiki istiqamətlərindəndir. Bu sahələrdə qurulan tərəfdaşlıqlar ölkəmizin beynəlxalq əlaqələrini şaxələndirir və qarşılıqlı faydaya əsaslanan münasibətlərin möhkəmlənməsinə kömək edir. Əməkdaşlığın müxtəlif istiqamətlərdə inkişafı dövlətlər arasında siyasi dialoqun davamlılığını da artırır.
Prezident İlham Əliyevin AQEM Zirvə Görüşündəki çıxışı Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə suverenliyə, hüquq bərabərliyinə və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan mövqeyini əks etdirir. Bu prinsiplər yalnız Azərbaycanın milli maraqları üçün deyil, daha sabit və ədalətli beynəlxalq sistemin formalaşması baxımından da əhəmiyyətlidir. Dövlətlərin müstəqilliyinə hörmət göstərildiyi, hüquqi öhdəliklərin yerinə yetirildiyi və mübahisələrin dialoq yolu ilə həll olunduğu şəraitdə regional təhlükəsizlik və beynəlxalq əməkdaşlıq üçün daha etibarlı zəmin yaranır.
Şəhanə Yaqutova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
