Prezident İlham Əliyevin AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşündə səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması və regionda dayanıqlı sülhün qurulması məsələlərinin beynəlxalq gündəmdəki əhəmiyyətini göstərir. Dövlət başçısı Azərbaycanın müharibəni seçmədiyini, uzun illər davam edən işğala son qoyduqdan sonra sülh təşəbbüsü ilə çıxış etdiyini vurğulamışdır. Bu mövqe ölkəmizin regional gələcəyə yanaşmasının əsas istiqamətini – təhlükəsizliyin və sabitliyin qarşılıqlı öhdəliklər əsasında təmin olunmasını əks etdirir.
Cənubi Qafqaz uzun müddət mürəkkəb geosiyasi proseslərin və silahlı qarşıdurmaların təsirinə məruz qalmışdır. Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü nəticəsində yaranmış münaqişə regionun iqtisadi və sosial inkişafını məhdudlaşdırmış, nəqliyyat əlaqələrinin pozulmasına və insanların doğma yurdlarından didərgin düşməsinə səbəb olmuşdur. Münaqişənin davam etməsi təkcə Azərbaycan və Ermənistan üçün deyil, bütövlükdə regionun təhlükəsizliyi və əməkdaşlıq imkanları baxımından mənfi nəticələr yaratmışdır.
2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi regionda yeni reallıq formalaşdırdı. Azərbaycan Ordusu işğal altındakı ərazilərin böyük hissəsini azad etdi və 10 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatla hərbi əməliyyatlar dayandırıldı. Bununla belə, Azərbaycanın suverenliyinin tam bərpası üçün əlavə addımlar atılmalı idi. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilmiş antiterror tədbirləri nəticəsində ölkənin bütün ərazisində dövlət suverenliyi təmin olundu və separatçı fəaliyyətə son qoyuldu.
Hərbi mərhələnin başa çatması regionda sülhün qurulması üçün yeni imkanlar yaratdı. Lakin münaqişənin bitməsi ilə dayanıqlı sülhün formalaşması eyni proses deyil. Sülhün davamlı olması üçün tərəflər arasında hüquqi məsələlər həll edilməli, sərhədlərin toxunulmazlığı tanınmalı, qarşılıqlı etimad artırılmalı və gələcəkdə güc tətbiqindən imtina edilməlidir. Bu istiqamətdə əldə olunan hər bir irəliləyiş regionun təhlükəsizlik mühitinə müsbət təsir göstərə bilər.
Azərbaycanın sülh təşəbbüsünün əsasını beynəlxalq hüquqa hörmət və dövlətlərin ərazi bütövlüyünün tanınması təşkil edir. Dövlət başçısının çıxışında vurğulanan mövqe göstərir ki, ölkəmiz hərbi qələbəni yeni qarşıdurma üçün əsas kimi deyil, münaqişənin siyasi-hüquqi müstəvidə yekunlaşdırılması üçün imkan kimi qiymətləndirir. Bu yanaşma gələcək münasibətlərin qarşılıqlı hörmət və məsuliyyət üzərində qurulmasının vacibliyini ortaya qoyur.
Sülhün möhkəmləndirilməsi üçün ilk növbədə siyasi bəyanatlarla praktiki addımlar arasında uyğunluq olmalıdır. Tərəflərin üzərinə götürdükləri öhdəliklərə əməl etməsi, sərhəd məsələlərinin hüquqi əsaslarla həlli və bir-birinin suverenliyinə hörmət göstərilməsi etimadın yaranmasına kömək edə bilər. Eyni zamanda, gərginliyi artıran ritorikadan uzaq durmaq və yaranan fikir ayrılıqlarını diplomatik vasitələrlə həll etmək vacibdir.
Regional əməkdaşlığın genişləndirilməsi də sülh prosesinə müsbət təsir göstərə bilər. Nəqliyyat əlaqələrinin bərpası, ticarət imkanlarının artırılması və iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi region dövlətləri arasında qarşılıqlı maraqlar yaradır. Bu cür əlaqələr sabitliyin iqtisadi üstünlüklərini daha aydın göstərir və əməkdaşlıqdan əldə olunan faydanı artırır. Bununla belə, iqtisadi əlaqələrin inkişafı suverenlik və təhlükəsizlik məsələlərinin həllini əvəz etmir; onlar hüquqi və siyasi razılaşmalarla paralel şəkildə irəliləməlidir.
Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirdiyi bərpa və quruculuq işləri də sülhün sosial-iqtisadi məzmununu
Kazım Kazımlı,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
