Hər bir yaşayış məntəqəsinin tarixi onun küçələrində, evlərində, təbiətində vəburada yaşayan insanların xatirələrində yaşayır. Qubadlı üçün də doğma torpağabağlılıq nəsillər boyu qorunan mənəvi dəyərlərdən biridir. Rayonun işğal altındaqaldığı illər ərzində sakinlərin böyük arzusu öz evlərinə dönmək, doğulduqlarıyerləri yenidən görmək və əvvəlki həyatlarını doğma torpaqlarda davam etdirməkolub. Qubadlı rayonunun tamamilə işğaldan azad edilməsi bu arzunungerçəkləşməsi istiqamətində həlledici mərhələ yaratdı və bölgənin gələcəyi üçünyeni imkanlar açdı.
Qubadlının keçmişinə nəzər saldıqda burada zəngin sosial və təsərrüfat həyatınınmövcud olduğu görünür. Rayonun kəndlərində ailələr torpaqla, maldarlıqla vəmüxtəlif sənət sahələri ilə məşğul olur, öz zəhmətləri hesabına yaşayışlarını təminedirdilər. Şəhər və kəndlər arasında formalaşmış əlaqələr yerli iqtisadiyyatıninkişafına şərait yaradırdı. İnsanların gündəlik həyatı yalnız maddi fəaliyyətləməhdudlaşmırdı; toylar, bayramlar, ailə mərasimləri, məktəb həyatı və mədənitədbirlər icmaların birliyini gücləndirirdi. İşğal bu həyat tərzini pozdu, sakinləridoğma mühitdən ayırdı və rayonun sosial inkişafını uzun müddət dayandırdı.
Məcburi köçkünlük illərində Qubadlı sakinləri yeni şəraitə uyğunlaşmaq üçünciddi çətinliklərlə üzləşdilər. Bir çox ailə yaşayış yerini dəyişməli, iş və təhsilimkanlarını yenidən qurmalı oldu. Bununla belə, doğma rayonla bağlı xatirələrqorunub saxlanıldı. Ailələr övladlarına Qubadlının kəndləri, təbiəti, adət-ənənələrivə keçmiş həyatları haqqında danışırdılar. Bu mənəvi bağlılıq doğma yurda qayıdışistəyinin itməməsində mühüm rol oynadı. İnsanların yaddaşında yaşayan Qubadlıazadlıqdan sonra yenidən qurulmalı olan təkcə coğrafi ərazi deyil, həm də ailə vəicma həyatının mərkəzi idi.
2020-ci ilin payızında baş verən hadisələr Qubadlının taleyində dönüş nöqtəsioldu. Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi əməliyyatlar nəticəsində rayonunyaşayış məntəqələri bir-birinin ardınca işğaldan azad edildi. Oktyabrın 25-də Qubadlı şəhərinin azad olunması müharibənin mühüm uğurlarından biri kimiyadda qaldı. Oktyabrın sonunadək rayon ərazisində nəzarətin tam bərpası ilə işğaldövrü başa çatdı. Bu hadisə uzun illər doğma yurdlarından ayrı qalan insanlarıngələcəyə inamını gücləndirdi və bölgədə bərpa prosesinin başlanması üçün zəminyaratdı.
Azadlıqdan sonra qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri rayonun yaşayış üçün yararlıvəziyyətə gətirilməsi idi. Uzunmüddətli işğal nəticəsində infrastrukturunzədələnməsi, evlərin və ictimai binaların dağılması, yolların və kommunalsistemlərin yararsız hala düşməsi genişmiqyaslı tədbirləri zəruri edirdi. Buna görədə bərpa prosesi yalnız ayrı-ayrı binaların tikintisi ilə məhdudlaşmamalı, bütövyaşayış məntəqələrinin gələcək inkişafını nəzərə alan planlaşdırma əsasında həyatakeçirilməlidir. Elektrik, su, qaz, rabitə və nəqliyyat sistemlərinin yenilənməsisakinlərin gündəlik ehtiyaclarının qarşılanması baxımından mühüm əhəmiyyətdaşıyır.
Qubadlıda yeni yaşayış məhəllələrinin salınması və sosial obyektlərin inşası BöyükQayıdış prosesinin əsas istiqamətlərindəndir. İnsanların doğma yurda qayıtmasıüçün rahat mənzillər, məktəblər, səhiyyə müəssisələri, xidmət obyektləri vəistirahət məkanları yaradılmalıdır. Xüsusilə uşaqların təhsilə çıxışının təminedilməsi, ailələrin tibbi xidmətlərdən yararlanması və yaşlı sakinlərinehtiyaclarının nəzərə alınması mühüm məsələlərdir. Qayıdışın uğurlu olması üçünyalnız yaşayış sahəsi deyil, normal həyatın bütün zəruri elementləri bərpaedilməlidir.
İqtisadi imkanların genişləndirilməsi rayonun uzunmüddətli inkişafının vacibşərtidir. Qubadlının təbii şəraiti kənd təsərrüfatı və heyvandarlığın inkişafı üçünimkanlar yaradır. Ənənəvi təsərrüfat sahələrinin müasir texnologiyalarlabirləşdirilməsi məhsuldarlığın artırılmasına, yeni iş yerlərinin açılmasına və yerliəhalinin gəlirlərinin yüksəlməsinə kömək edə bilər. Kiçik və orta sahibkarlığındəstəklənməsi, istehsal və xidmət sahələrinin inkişafı rayonun iqtisadi fəallığınıgücləndirəcək. Eyni zamanda, təbii sərvətlərin qorunması və ekoloji tarazlığınsaxlanılması inkişaf tədbirlərinin ayrılmaz hissəsi olmalıdır.
Qubadlıda həyatın yenidən canlanması mədəni irsin qorunması ilə də sıx bağlıdır. Tarixi abidələrin, dini məkanların, qəbiristanlıqların və yerli yaddaş üçünəhəmiyyətli olan digər obyektlərin vəziyyətinin araşdırılması, onların qorunmasıvə bərpası rayonun keçmişi ilə gələcəyi arasında əlaqəni möhkəmləndirir. Mədəniirsin qorunması yalnız maddi obyektlərin saxlanılması deyil, həm də bölgənintarixi haqqında biliklərin gələcək nəsillərə ötürülməsidir. Bu istiqamətdə görülənişlər Qubadlının özünəməxsusluğunun qorunmasına və ictimai yaddaşınzənginləşməsinə töhfə verə bilər.
Doğma yurda qayıdış insanların mənəvi həyatında da mühüm dəyişiklik yaradır. Uzun illər başqa ərazilərdə yaşayan ailələrin öz kəndlərinə və şəhərlərinə dönməsiəvvəlki sosial əlaqələrin bərpası, qonşuluq münasibətlərinin yenidən qurulması vəailə tarixinin doğma məkanda davam etdirilməsi deməkdir. Bu prosesin davamlıolması üçün sakinlərin qərar və təşəbbüslərinin nəzərə alınması, yerli ehtiyaclarınöyrənilməsi və ictimai iştirakın təşviq edilməsi vacibdir. Qubadlıda qurulan yenihəyat sakinlərin fəal iştirakı ilə daha möhkəm sosial əsaslara söykənə bilər.
Rayonun tam azad edilməsi ilə bağlı tarix həm də gələcək nəsillərə məsuliyyətxatırladır. Azadlığın əldə olunması üçün göstərilən fədakarlığın unudulmaması, şəhidlərin xatirəsinin yaşadılması və qazilərin xidmətlərinin qiymətləndirilməsicəmiyyətin mənəvi borcudur. Eyni zamanda, qələbənin davamı kimi bölgəninbərpasına, inkişafına və sakinlərin rifahına yönəlmiş işlər ardıcıl şəkildə davametdirilməlidir. Qubadlıda müasir infrastrukturun yaradılması, iqtisadi imkanlarıngenişləndirilməsi və tarixi irsin qorunması bu məsuliyyətin praktiki ifadəsidir.
Qubadlının gələcəyi doğma yurda qayıdışın, quruculuğun və davamlı inkişafınvəhdəti ilə formalaşır. Rayonun tamamilə işğaldan azad edilməsi sakinlərə uzunillər gözlədikləri dönüş imkanını qazandırıb. İndi əsas məqsəd bu imkanı real vədayanıqlı yaşayış şəraitinə çevirməkdir. İnsanların öz evlərində rahat yaşaması, uşaqların doğma torpaqda təhsil alması, gənclərin işləməsi və ailələrin gələcəyəinamla baxması Qubadlının dirçəlişinin əsas göstəriciləridir. Bu baxımdan rayonunbərpası həm keçmişin ağır nəticələrinin aradan qaldırılması, həm də yeni inkişafmərhələsinin qurulması deməkdir.
Kamil Qasimov ,
YAP Xətai rayon təşkilatı fəalı
