Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasından sonra qarşıya qoyulan əsas vəzifələrdən biri işğaldan azad edilmiş torpaqların ölkənin iqtisadi, sosial və nəqliyyat sisteminə tam inteqrasiyasını təmin etməkdir. Bu məqsəd genişmiqyaslı infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsini, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulmasını, istehsal və xidmət sahələrinin inkişaf etdirilməsini, eləcə də regionlararası əlaqələrin gücləndirilməsini zəruri edir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında aparılan quruculuq işləri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bölgənin uzunmüddətli inkişafı üçün ayrı-ayrı yaşayış məntəqələrinin bərpası ilə yanaşı, onların bir-biri ilə əlaqələndirilməsi və vahid iqtisadi məkanın formalaşdırılması vacibdir. Yeni Qubadlı–Laçın avtomobil yolunun layihələndirilməsi və tikintisi də həmin məqsədlərə xidmət edən mühüm təşəbbüslərdən biridir.
Prezident İlham Əliyevin 2023-cü il sentyabrın 5-də imzaladığı “Yeni Qubadlı-Laçın avtomobil yolunun layihələndirilməsi və tikintisi ilə bağlı tədbirlər haqqında” Sərəncam işğaldan azad edilmiş ərazilərin nəqliyyat infrastrukturunun inkişafına dövlət səviyyəsində verilən diqqətin göstəricisidir. Bu qərar Qubadlı və Laçın rayonları arasında nəqliyyat əlaqələrinin yaxşılaşdırılması, yol şəbəkəsinin genişləndirilməsi və regionun gələcək iqtisadi potensialının reallaşdırılması üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. Sərəncamın əhəmiyyətini yalnız konkret yolun inşası ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmazdı. Layihə daha geniş inkişaf strategiyasının tərkib hissəsi olaraq ərazinin əlçatanlığının artırılmasına, müxtəlif istiqamətlərdə iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsinə və gələcək məskunlaşma prosesinin dəstəklənməsinə xidmət edir.
Müasir regional inkişaf yanaşmalarında nəqliyyat infrastrukturu ərazilərin rəqabət qabiliyyətini müəyyən edən əsas amillərdən sayılır. Yol əlaqələrinin inkişaf etdiyi bölgələrdə insanların, malların və xidmətlərin hərəkəti asanlaşır, iqtisadi fəaliyyət üçün əlavə imkanlar yaranır. Nəqliyyat şəbəkəsi yaşayış məntəqələrini birləşdirməklə yanaşı, onları istehsal mərkəzləri, xidmət obyektləri və daha geniş bazarlarla əlaqələndirir. Bu səbəbdən yol tikintisi yalnız mühəndislik və tikinti layihəsi deyil, eyni zamanda regional iqtisadi siyasətin mühüm vasitəsidir. Qubadlı–Laçın istiqamətində yeni yolun yaradılması da ərazinin gələcək inkişafına təsir göstərə biləcək bu geniş amillər kontekstində dəyərləndirilməlidir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən layihələrin uğuru müxtəlif sahələrin qarşılıqlı əlaqəsindən asılıdır. Yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, sənaye və kənd təsərrüfatı obyektlərinin yaradılması, turizm imkanlarının inkişaf etdirilməsi və sosial xidmətlərin təşkili nəqliyyat infrastrukturu ilə sıx bağlıdır. Yolların əlverişli olması tikinti proseslərini asanlaşdırır, istehsal obyektlərinin təchizatını yaxşılaşdırır və gələcəkdə iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi üçün imkan yaradır. Qubadlı və Laçın rayonları arasında yol şəbəkəsinin inkişafı da ərazilərin ayrı-ayrılıqda deyil, bir-birini tamamlayan iqtisadi və sosial sistemin hissələri kimi formalaşmasına kömək edə bilər.
Regionun iqtisadi potensialından səmərəli istifadə etmək üçün ilk növbədə mövcud imkanların düzgün qiymətləndirilməsi və infrastruktur layihələrinin uzunmüddətli planlaşdırılması vacibdir. Qubadlı və Laçın rayonları təbii xüsusiyyətləri, coğrafi mövqeyi və tarixi yaşayış məskənləri ilə fərqlənən ərazilərdir. Bu rayonlarda iqtisadi həyatın bərpası yerli resurslardan istifadə, kənd təsərrüfatının inkişafı, xidmət sektorunun genişləndirilməsi və uyğun ərazilərdə turizm fəaliyyətinin təşkili kimi istiqamətləri əhatə edə bilər. Həmin potensialın reallaşdırılması üçün nəqliyyat əlçatanlığı mühüm şərtlərdən biridir. Yeni yol əlaqələri insanların və məhsulların hərəkətini asanlaşdırmaqla bu sahələrin inkişafına əlverişli şərait yarada bilər.
Yol infrastrukturunun iqtisadi səmərəsi onun digər nəqliyyat xətləri və inkişaf layihələri ilə nə dərəcədə əlaqələndirilməsindən də asılıdır. Ayrı-ayrı yolların vahid şəbəkə daxilində işləməsi ərazilər arasında hərəkətin daha səmərəli təşkilinə imkan verir. Bu yanaşma nəqliyyat vaxtının və daşınma xərclərinin azaldılması, yaşayış məntəqələrinin əlçatanlığının yaxşılaşdırılması və iqtisadi əlaqələrin möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Yeni Qubadlı–Laçın avtomobil yolunun layihələndirilməsi zamanı onun mövcud yol infrastrukturu ilə əlaqəsinin nəzərə alınması bölgənin ümumi nəqliyyat sisteminin inkişafı üçün mühüm amildir.
İnfrastrukturun inkişafı sahibkarlıq mühitinə də təsir göstərir. Biznes fəaliyyəti üçün əlverişli nəqliyyat şəraiti məhsulların daşınmasını asanlaşdırır, müştərilərə və təchizatçılara çıxışı yaxşılaşdırır, xidmətlərin əhatə dairəsini genişləndirir. Regionda yeni iqtisadi subyektlərin yaranması üçün təkcə maliyyə imkanları deyil, həm də müvafiq logistika, kommunal təminat və əmək resursları tələb olunur. Yol şəbəkəsinin inkişafı bu amillərin bir-biri ilə əlaqələndirilməsinə kömək edir. Qubadlı və Laçın rayonlarında nəqliyyat imkanlarının genişlənməsi gələcəkdə sahibkarlıq təşəbbüslərinin inkişafına, yerli istehsalın canlanmasına və yeni xidmət sahələrinin formalaşmasına dəstək verə bilər.
Turizm də regionun gələcək inkişaf perspektivləri sırasında nəzərdən keçirilə bilən sahələrdəndir. Azərbaycanın təbii landşaftları, tarixi irsi və mədəni xüsusiyyətləri müxtəlif bölgələrdə turizmin inkişafı üçün imkanlar yaradır. Bununla belə, turizm potensialının reallaşdırılması üçün əlçatanlıq, təhlükəsizlik, yerləşmə və xidmət infrastrukturu kimi amillər nəzərə alınmalıdır. Yolların keyfiyyəti ziyarətçilərin hərəkətinə və turizm məkanlarının digər yaşayış məntəqələri ilə əlaqəsinə təsir göstərir. Qubadlı və Laçın istiqamətində nəqliyyat infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi gələcəkdə bölgənin turizm imkanlarından istifadə üçün zəruri şəraitin formalaşmasına töhfə verə bilər. Bu imkanların iqtisadi faydaya çevrilməsi isə planlaşdırma, investisiya, xidmət keyfiyyəti və ətraf mühitin qorunması kimi məsələlərin birgə həllini tələb edir.
Ramilə Fərzəliyeva ,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
