Beynəlxalq təşkilatların əsas funksiyalarından biri dövlətlər arasında əməkdaşlığı inkişaf etdirmək və münaqişələrin həlli üçün hüquqi-siyasi mexanizmlər yaratmaqdır. Lakin qərarların qəbul edilməsi ilə onların icrası arasında ciddi fərq olduqda bu institutların effektivliyi sual altına düşür. Prezident İlham Əliyevin VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunda BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin icrası məsələsinə diqqət yetirməsi məhz bu problemi gündəmə gətirir.
Azərbaycanın təcrübəsində 1993-cü ildə qəbul olunmuş qətnamələrin uzun müddət həyata keçirilməməsi beynəlxalq qərarların icra mexanizmlərinin əhəmiyyətini göstərən nümunədir. Hüquqi sənədlərin qəbul edilməsi münaqişənin həlli üçün mühüm addım olsa da, real nəticə əldə olunması üçün onların icrasına yönəlmiş siyasi iradə və institusional imkanlar tələb olunur.
Beynəlxalq sistemdə qərarların icrası məsələsi mürəkkəb hüquqi və siyasi amillərlə bağlıdır. Təhlükəsizlik Şurasının səlahiyyətləri, dövlətlərin öhdəlikləri və böyük güclərin mövqeləri qərarların həyata keçirilməsinə təsir göstərə bilər. Bu mürəkkəblik beynəlxalq hüququn əhəmiyyətini azaltmır, əksinə, hüquqi mexanizmlərin daha ardıcıl tətbiqinə ehtiyac yaradır.
BMT-də islahatlar barədə müzakirələr zamanı qərarların icra imkanlarının gücləndirilməsi mühüm istiqamət kimi nəzərdən keçirilə bilər. İslahatların səmərəliliyi beynəlxalq hüququn universal prinsiplərini qorumaqla yanaşı, institutların operativliyini və hesabatlılığını artırmasından asılıdır. Eyni zamanda, qərarların icrası siyasi seçicilikdən uzaq və aydın hüquqi meyarlarla təmin edilməlidir.
Beləliklə, beynəlxalq təşkilatların nüfuzu qəbul etdikləri sənədlərin sayı ilə deyil, onların real nəticələri ilə ölçülür. Qərarların icrası üçün etibarlı mexanizmlərin yaradılması qlobal təhlükəsizlik sisteminin möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər. Prezidentin çıxışında bu məsələnin vurğulanması beynəlxalq hüququn praktik səmərəliliyi barədə aktual müzakirəyə töhfə verir.
Günay Quluzadə,
YAP Nizami rayon təşkilatının “Əlif Hacıyev küçəsi, 61” ərazi partiya təşkilatının sədr müavini
