Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatına tamhüquqlu üzv kimi qoşulması ölkəmizin regional inteqrasiya proseslərində iştirakının genişlənməsini göstərən mühüm siyasi hadisədir. 2025-ci ilin noyabrında reallaşan bu addım Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlərin daha geniş institusional əsasda inkişafına şərait yaradıb. Ölkəmizin bu platformada iştirakı regional məsələlərin müzakirəsində, ortaq maraqların uzlaşdırılmasında və yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsində əlavə imkanlar formalaşdırır.
Azərbaycanın regional siyasəti qarşılıqlı hörmət, dövlətlərin suverenliyinə ehtiram və ümumi maraqlara əsaslanan tərəfdaşlıq prinsipləri ilə səciyyələnir. Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərdə də bu yanaşma əsas götürülür. Tarixi bağlılıq, ortaq mədəni irs və xalqlar arasında mövcud olan mənəvi yaxınlıq siyasi əlaqələrin inkişafı üçün mühüm zəmin yaradır. Bununla yanaşı, iqtisadi potensialın qarşılıqlı tamamlanması, nəqliyyat imkanları və enerji sahəsində əməkdaşlıq bu münasibətlərə praktiki məzmun qazandırır.
Azərbaycanın geostrateji mövqeyi regional inteqrasiyanın dərinləşməsində xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində yerləşən ölkəmiz beynəlxalq nəqliyyat və ticarət marşrutlarının inkişafında mühüm rol oynayır. Xəzər dənizinə çıxış, müasir liman infrastrukturu, dəmir yolları və avtomobil magistralları Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə iqtisadi əlaqələrini genişləndirmək üçün əlverişli şərait yaradır. Bu üstünlüklərdən səmərəli istifadə olunması ölkəmizin tranzit imkanlarını artırmaqla yanaşı, regionun ümumi iqtisadi əlaqələrinin güclənməsinə də xidmət edir.
Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı şəhərində keçirilən 8-ci Məşvərət görüşündəki çıxışı Azərbaycanın regional əməkdaşlığa strateji yanaşmasını əks etdirir. Dövlət başçısının mövqeyi ölkəmizin Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərini yalnız mövcud əlaqələrin qorunması çərçivəsində deyil, gələcək inkişaf üçün yeni imkanların yaradılması baxımından da dəyərləndirdiyini göstərir. Bu siyasətin mühüm istiqamətləri siyasi dialoqun davam etdirilməsi, iqtisadi tərəfdaşlığın genişləndirilməsi və nəqliyyat-enerji əlaqələrinin möhkəmləndirilməsidir.
Orta Dəhlizin inkişafı Azərbaycanın regional inteqrasiyada rolunu artıran əsas amillərdən biridir. Bu marşrut Mərkəzi Asiya ölkələrinin Xəzər dənizi, Azərbaycan və Cənubi Qafqaz vasitəsilə Avropa bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirir. Beynəlxalq ticarət marşrutlarının şaxələndirilməsi, yükdaşımaların təhlükəsizliyinin təmin olunması və logistika xərclərinin optimallaşdırılması müasir iqtisadi münasibətlərdə mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu məqsədlə limanların ötürücülük imkanlarının artırılması, dəmir yolu əlaqələrinin təkmilləşdirilməsi və gömrük prosedurlarının əlaqələndirilməsi zəruridir.
Regional inteqrasiya yalnız fiziki nəqliyyat bağlantıları ilə məhdudlaşmır. Rəqəmsal infrastrukturun inkişafı, telekommunikasiya şəbəkələrinin genişləndirilməsi və elektron xidmətlər sahəsində əməkdaşlıq da dövlətlər arasında əlaqələrin müasir tələblərə uyğun qurulmasına imkan verir. Məlumat mübadiləsinin sürətlənməsi biznes əlaqələrinin asanlaşdırılmasına, elektron ticarətin genişlənməsinə və yeni texnoloji həllərin tətbiqinə şərait yaradır. Xəzər hövzəsində rəqəmsal bağlantı layihələrinin inkişafı bu baxımdan mühüm perspektivlərə malikdir.
Enerji əməkdaşlığı Azərbaycanın regional mövqeyini gücləndirən digər istiqamətdir. Xəzər hövzəsindəki enerji resurslarının nəqli, elektrik enerjisi əlaqələrinin genişləndirilməsi və bərpaolunan enerji layihələrinin həyata keçirilməsi dövlətlər arasında iqtisadi münasibətləri daha da möhkəmləndirə bilər. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlıq təşəbbüsləri enerji sistemlərinin qarşılıqlı əlaqəsinin inkişafı üçün yeni imkanlar yaradır. Bu sahədə birgə fəaliyyət ənənəvi enerji əməkdaşlığını müasir texnologiyalar və alternativ enerji mənbələri ilə tamamlayır.
Azərbaycanın regional inteqrasiya prosesində fəal iştirakı investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsinə də təsir göstərir. Birgə investisiya fondları, sənaye layihələri və sahibkarlıq təşəbbüsləri ölkələrin iqtisadi imkanlarının birləşdirilməsi üçün əlverişli mexanizmlərdir. İstehsal sahələrində əməkdaşlığın artırılması, məhsulların regional bazarlara çıxarılması və ortaq müəssisələrin yaradılması iqtisadi əlaqələrin daha dayanıqlı olmasına kömək edir. Bu cür təşəbbüslər yeni iş yerlərinin açılması və yerli istehsal imkanlarının genişləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir.
Regional inteqrasiyanın digər mühüm istiqaməti humanitar və mədəni əlaqələrdir. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında ortaq tarixi irsin qorunması, mədəniyyətlərarası dialoqun inkişafı və təhsil əlaqələrinin genişləndirilməsi xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirir. Universitetlər arasında əməkdaşlıq, elmi tədqiqatların aparılması və gənclərin mübadilə proqramlarında iştirakı dövlətlərarası münasibətlərin ictimai əsaslarını möhkəmləndirir.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatında tamhüquqlu iştirakı regional inteqrasiyanın gələcək inkişafı üçün mühüm siyasi zəmin yaradır. Bu iştirak ölkəmizin regional gündəliyin formalaşmasına töhfə verməsinə, ortaq layihələrin təşviqinə və tərəfdaşlıq əlaqələrinin daha geniş istiqamətlər üzrə inkişafına imkan verir. Azərbaycanın 2027-ci ildə bu formata sədrlik etməsi isə əməkdaşlığın prioritetlərinin müəyyənləşdirilməsi və birgə təşəbbüslərin irəli aparılması baxımından əlavə əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın geostrateji mövqeyi, inkişaf etmiş nəqliyyat imkanları və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə möhkəm siyasi əlaqələri regional əməkdaşlığın genişlənməsi üçün mühüm üstünlüklərdir. Bu potensialın səmərəli reallaşdırılması dövlətlər arasında iqtisadi qarşılıqlı əlaqələri gücləndirə, beynəlxalq ticarətin inkişafına şərait yarada və regionun qlobal iqtisadi sistemdə rolunu artıra bilər. Beləliklə, tamhüquqlu üzvlük Azərbaycanın regional inteqrasiyaya verdiyi töhfəni genişləndirən və uzunmüddətli tərəfdaşlıq münasibətlərinin inkişafını dəstəkləyən strateji addımdır.
Ömər Bağırlı,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
