Su hər bir ölkənin həyat damarlarından biridir. İçməli suyun təmin edilməsi əhalinin sağlamlığı, iqtisadi fəaliyyət, kənd təsərrüfatı, sənaye və sosial rifah üçün vacibdir. Lakin müasir dövrdə sudan bir “silah” kimi istifadə halları da mövcuddur. Bu kontekstdə Ermənistanın su resurslarına dair siyasəti Azərbaycan üçün ciddi təhlükələr yaratmış və bu problem Azərbaycanın su təhlükəsizliyi strategiyasını yenidən formalaşdırmağa məcbur etmişdir.
Azərbaycan və Ermənistan arasında uzun illər davam edən münaqişə insan hüquqları və əsas ehtiyacların qarşılanması baxımından ciddi problemlər doğurmuşdur. Su resurslarına çıxışın məhdudlaşdırılması, su borularının kəsilməsi və su infrastrukturlarına zərər verilməsi kimi hallar “su terroru” kimi qiymətləndirilə bilər. Su terroru — əhalinin təhlükəsiz içməli su təminatına mane olmaq və ya su mənbələrini silah kimi istifadə etmək anlamına gəlir.
Dağlıq Qarabağ və ətraf ərazilərdə Ermənistan tərəfindən idarə olunan dövrdə su təminatı sistemlərinə nəzarət strateji üstünlük iddiasına çevrilmişdi. İnsanların içməli suya çıxışını məhdudlaşdırmaq və ya su resurslarını siyasi təzyiq aləti kimi istifadə etmək beynəlxalq humanitar hüquqa ziddir və böyük təsirlərə malik olmuşdur. Bu siyasət əhalinin sağlamlığına zərər verərək kənd təsərrüfatını çətinləşdirmiş, su ehtiyatlarına çıxışı məhdudlaşdırmış və ümumi yaşayış səviyyəsini aşağı salmışdır.
Belə halların qarşısını almaq üçün Azərbaycan Respublikası su təhlükəsizliyini təmin etmək üçün strateji addımlar atmağa məcbur oldu. Ərazilərin işğaldan azad edilməsindən sonra su şəbəkələrinin bərpası və yenidən qurulması xüsusilə vacib idi. Lakin bir başqa problem də var idi: ölkədəki su ehtiyatlarının məhdudluğu, iqlim dəyişiklikləri və artan əhali tələbatı.
Su qıtlığı ilə mübarizə və sudan geniş istifadə edən sahələr üçün dayanıqlı su mənbələrinin təmin edilməsi Azərbaycan üçün prioritet məsələyə çevrilmişdir. Bu kontekstdə ən mühüm layihələrdən biri duzsuzlaşdırma zavodunun tikintisidir.
Son illərdə Azərbaycan Respublikası Xəzər dənizinin suyunu duzsuzlaşdırmaqla içməli su istehsal edən zavod inşa etməyi planlaşdırır. Bu layihə Bakı və Abşeron yarımadasında artan içməli su tələbatını ödəmək məqsədi daşıyır. Layihə çərçivəsində Sumqayıt şəhərində Xəzər dənizinin sahilində müasir duzsuzlaşdırma zavodu tikiləcək.
Bu zavodun əsas xüsusiyyətləri:Xəzər dənizinin duzlu suyu təxminən günlük 300,000 kubmetr içməli su .Bakı, Abşeron və ətraf yaşayış məntəqələri üçün etibarlı su təchizatı .Dövlət və özəl sektor əməkdaşlığı (PPP əsaslı model) .Su ehtiyatlarının davamlı təminatı, su təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi və su mənbələrindən asılılığın azaldılması
Bu layihə ölkənin su infrastrukturu üçün strateji əhəmiyyət daşıyır və kənd təsərrüfatı, sənaye və insan sağlamlığı üçün dayanıqlı su təminatını mümkün edir.
Duzsuzlaşdırma zavodunun tikintisi Azərbaycan üçün aşağıdakı üstünlükləri təmin edəcəkdir.
Xarici mənbələrə və təbii su ehtiyatlarına asılılığın azaldılması .Bakı və Abşeronun sürətlə artan su tələbatının qarşılanması .Ekoloji təhlükəsiz su istifadəsi və təmiz enerji strategiyalarına uyğun infrastruktur .Ailə və ictimai sahələrdə sağlam içməli suyun geniş təmin edilməsi .Kənd təsərrüfatı və sənaye fəaliyyətləri üçün dayanıqlı su mənbələrinin mövcudluğu
Ermənistanın su resurslarına nəzarət siyasəti və su terroru təcrübələri Azərbaycan üçün ciddi dərslər yaratdı. Bu isə ölkədə su təhlükəsizliyini təmin etmək üçün strateji addımların atılmasına səbəb oldu. Bu kontekstdə Xəzər dənizindən duzsuzlaşdırma zavodunun tikilməsi Azərbaycan üçün mühüm bir dönüş nöqtəsidir və ölkənin gələcəkdə su təminatını daha dayanıqlı və təhlükəsiz formaya salacaq.
Mətanət Cəfərova,
Yeni Azərbaycan Partiyası,məsləhətçi
