İnternet və sosial şəbəkələr uşaqların məlumat əldə etmək, ünsiyyət qurmaq və dünyada baş verən hadisələri izləmək imkanlarını genişləndirib. Bununla yanaşı, rəqəmsal mühitdə yanlış məlumatlar, saxta profillər, manipulyativ paylaşımlar və qərəzli məzmunlar da sürətlə yayıla bilir. Bu şəraitdə ideoloji təhlükəsizlik yalnız texniki məhdudiyyətlərlə deyil, şagirdlərin məlumatı təhlil etmək bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi ilə təmin olunmalıdır.
Media savadlılığı uşağa gördüyü və oxuduğu hər məlumatı dərhal həqiqət kimi qəbul etməmək vərdişi qazandırır. Məlumatın müəllifini, dərc tarixini, ilkin mənbəsini və başqa etibarlı mənbələrdə təsdiqini yoxlamaq bu bacarığın əsas elementləridir. Xüsusilə emosiyalara təsir edən, qorxu və nifrət yaradan və ya təcili paylaşmağa çağıran məzmunlara münasibətdə ehtiyatlı olmaq vacibdir. Şagirdlər faktla şəxsi rəyi, sübutla ehtimalı bir-birindən ayırmağı öyrənməlidirlər.
Məktəblərdə media savadlılığı üzrə müzakirələr və praktik tapşırıqlar təşkil edilə bilər. Müəllimlər şagirdlərə müxtəlif mənbələrdən məlumat toplamağı, başlıqlarla mətnin uyğunluğunu müqayisə etməyi və şəkil və videoların kontekstini araşdırmağı öyrədə bilərlər. Valideynlərin də bu prosesə qoşulması uşaqların rəqəmsal davranışına dair ümumi və ardıcıl yanaşmanın formalaşmasına kömək edir. Məqsəd internetdən istifadəyə əsassız qorxu yaratmaq deyil, təhlükəsiz və məsuliyyətli istifadə vərdişləri aşılamaqdır.
Rəqəmsal savadlılıq müasir vətəndaşın əsas bacarıqlarından birinə çevrilib. İnformasiyanı yoxlamağı, müxtəlif mövqeləri müqayisə etməyi və müstəqil nəticə çıxarmağı bacaran gənclər manipulyasiyalara daha az həssas olurlar. Bu bacarıqlar onların yalnız ideoloji təhlükəsizliyinə deyil, təhsil uğurlarına, gələcək peşə fəaliyyətinə və ictimai həyatda fəal iştirakına da müsbət təsir göstərir.
Firuzə Əmirova,
YAP Nizami rayon təşkilatının fəalı
