Azərbaycanın son illərdə əldə etdiyi sosial-iqtisadi nailiyyətlər ölkədə həyata keçirilən ardıcıl və məqsədyönlü dövlət siyasətinin nəticəsi kimi diqqəti cəlb edir. İqtisadi potensialın gücləndirilməsi ilə yanaşı, əhalinin həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması, yaşayış məntəqələrinin müasir infrastrukturla təmin edilməsi və sosial xidmətlərin əlçatanlığının artırılması dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edir. Bu baxımdan sosial infrastruktur layihələrinin ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsi ölkənin ümumi inkişaf mənzərəsinin mühüm göstəricilərindəndir.
Sentyabrın 22-də Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə “Azərbaycan Respublikasında 2027–2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı”na həsr olunmuş müşavirədə ölkənin qarşıdakı inkişaf prioritetləri, qəbul edilmiş dövlət proqramlarının əhəmiyyəti və onların iqtisadi-sosial nəticələri barədə mühüm fikirlər səsləndirilib. Dövlət başçısı çıxışında son illərdə sosial infrastrukturla bağlı layihələrin uğurla icra edildiyini xüsusi vurğulayıb. Xəstəxanaların, məktəblərin, avtomobil və dəmir yollarının, hava limanlarının tikintisi və yenilənməsi ölkənin infrastruktur imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət edən əsas istiqamətlər kimi qeyd olunub. (Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi Səhifəsi)
Sosial infrastruktur anlayışı yalnız ayrı-ayrı obyektlərin tikintisi ilə məhdudlaşmır. Bu sahədə görülən işlər insanların gündəlik həyatına birbaşa təsir göstərən geniş tədbirlər sistemini əhatə edir. Məktəblərin və tibb müəssisələrinin müasir standartlara uyğunlaşdırılması, nəqliyyat imkanlarının yaxşılaşdırılması, yaşayış məntəqələrinin kommunal xidmətlərlə təmin olunması və digər layihələr əhalinin sosial rifahının yüksəldilməsində mühüm rol oynayır.
Ölkənin müxtəlif bölgələrində həyata keçirilən infrastruktur layihələri şəhər və kəndlərin inkişaf imkanlarını genişləndirir. Xüsusilə regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair dövlət proqramları çərçivəsində görülən işlər nəticəsində əvvəllər infrastruktur baxımından müəyyən çətinliklərin mövcud olduğu yaşayış məntəqələrində yeni imkanlar yaranıb. Dövlət başçısının müşavirədə qeyd etdiyi kimi, regionların inkişafına dair proqramlar uzunmüddətli xarakter daşıyır və əhalinin artması, məşğulluğun genişlənməsi, iqtisadi fəallığın yüksəlməsi ilə əlaqədar həmin proqramlara zaman-zaman əlavələrin edilməsi zərurəti yaranır. (Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi Səhifəsi)
Bu yanaşma dövlət siyasətinin dinamik xarakterini nümayiş etdirir. Sosial-iqtisadi inkişaf bir dəfə həyata keçirilən layihələrlə yekunlaşmır. Əhalinin tələbatının dəyişməsi, yeni yaşayış massivlərinin formalaşması, iqtisadi fəallığın artması və demoqrafik proseslər yeni infrastruktur ehtiyaclarını meydana çıxarır. Buna görə də sosial infrastrukturun inkişafı daim diqqətdə saxlanılan və yenilənən istiqamət kimi çıxış edir.
Təhsil infrastrukturu bu prosesdə xüsusi yer tutur. Müasir məktəb binalarının inşası, mövcud təhsil müəssisələrinin əsaslı təmiri və təhsil mühitinin yaxşılaşdırılması gələcək nəslin inkişafı üçün mühüm zəmin yaradır. Məktəb yalnız təhsil verilən məkan deyil, eyni zamanda, uşaqların dünyagörüşünün formalaşdığı, sosial bacarıqlar qazandığı və cəmiyyətə hazırlıq keçdiyi mühüm ictimai məkandır. Bu səbəbdən təhsil infrastrukturuna yönəldilən investisiyalar uzunmüddətli sosial nəticələr yaradır.
Səhiyyə infrastrukturu da əhalinin həyat keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərən əsas sahələrdəndir. Yeni xəstəxanaların və tibb müəssisələrinin yaradılması, mövcud obyektlərin yenilənməsi və müasir tibbi xidmət imkanlarının genişləndirilməsi insanların tibbi xidmətlərə çıxışını yaxşılaşdırır. Xüsusilə regionlarda səhiyyə obyektlərinin inkişaf etdirilməsi əhalinin zəruri tibbi xidmətlərdən yararlanması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Nəqliyyat infrastrukturu isə sosial və iqtisadi inkişafın bir-birini tamamlayan istiqamətlərini birləşdirir. Yeni avtomobil və dəmir yollarının salınması yaşayış məntəqələri arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə, insanların hərəkət imkanlarının genişlənməsinə və iqtisadi fəallığın artmasına şərait yaradır. Yol infrastrukturu inkişaf etdikcə regionların logistika imkanları da genişlənir, sahibkarlıq subyektlərinin bazarlara çıxışı asanlaşır və əhali üçün yeni iqtisadi imkanlar meydana gəlir.
Hava limanlarının tikintisi və yenilənməsi də Azərbaycanın nəqliyyat sisteminin müasir tələblərə uyğunlaşdırılmasının mühüm istiqamətlərindəndir. Bu obyektlər yalnız sərnişindaşıma imkanlarının genişləndirilməsinə deyil, həm də regionların turizm, biznes və investisiya baxımından cəlbediciliyinin artırılmasına xidmət edir.
Sosial infrastrukturun inkişafı ilə iqtisadi artım arasında qarşılıqlı əlaqə də aydın şəkildə müşahidə olunur. Müasir infrastruktur iqtisadi fəaliyyət üçün əlverişli şərait yaradır. Keyfiyyətli yol şəbəkəsi, enerji təminatı, su təsərrüfatı, təhsil və səhiyyə obyektləri həm əhalinin həyat şəraitinə, həm də biznes mühitinə təsir göstərən amillər sırasındadır.
Prezident İlham Əliyevin müşavirədə diqqətə çatdırdığı məqamlardan biri də dövlət proqramlarının konkret məqsədlərə və maliyyə təminatına əsaslanmasıdır. Dövlət başçısı son vaxtlar qəbul edilmiş proqramların qısamüddətli xarakter daşıdığını, onların icrası üçün dövlət büdcəsində və investisiya proqramında vəsait nəzərdə tutulduğunu, eyni zamanda icra və nəzarət mexanizmlərinin hazırlandığını bildirib. (Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi Səhifəsi)
Bu amil sosial layihələrin ardıcıl və sistemli şəkildə həyata keçirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət proqramlarının konkret müddətlər üzrə müəyyənləşdirilməsi qarşıya qoyulan vəzifələrin icrasına nəzarət imkanlarını artırır, görüləcək işlərin mərhələli şəkildə həyata keçirilməsinə şərait yaradır.
Müşavirədə kənd təsərrüfatı, nəqliyyat və su təsərrüfatı ilə bağlı dövlət proqramlarının da böyük maliyyə resursları tələb etdiyi qeyd olunub. Bu proqramların həyata keçirilməsi yalnız iqtisadi göstəricilərin yaxşılaşdırılmasına deyil, eyni zamanda, vətəndaşların sosial vəziyyətinin və müasir infrastrukturla təminatının yaxşılaşdırılmasına yönəlib. (Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi Səhifəsi)
Su təsərrüfatının inkişafı bu baxımdan ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Su təminatı həm əhalinin gündəlik tələbatının ödənilməsi, həm kənd təsərrüfatının inkişafı, həm də regionların sosial-iqtisadi potensialının reallaşdırılması üçün fundamental şərtlərdən biridir. Meliorasiya və su təminatı istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər uzunmüddətli nəticə tələb etdiyindən bu sahədə ardıcıl dövlət siyasətinin aparılması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Regionların inkişafına yönəlmiş siyasətin mühüm xüsusiyyətlərindən biri də yeni iqtisadi imkanlarla sosial tələbatların paralel şəkildə nəzərə alınmasıdır. İqtisadi fəallığın artdığı ərazilərdə yeni iş yerlərinin yaradılması ilə yanaşı, məktəb, xəstəxana, yol, kommunal və digər infrastruktur obyektlərinə ehtiyac da artır. Beləliklə, iqtisadi inkişaf özü sosial infrastrukturun yenilənməsini və genişləndirilməsini zəruri edən amillərdən birinə çevrilir.
Bu baxımdan 2027–2030-cu illəri əhatə edən Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı da yalnız sənaye sahəsinin inkişafı ilə məhdudlaşmır. Prezident İlham Əliyev proqramın regionların sosial-iqtisadi inkişafı gündəliyini də əks etdirdiyini vurğulayıb. (Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi Səhifəsi)
Yeni sənaye layihələrinin regionlarda reallaşdırılması həmin ərazilərdə iqtisadi fəallığın artmasına, məşğulluq imkanlarının genişlənməsinə və yeni infrastruktur ehtiyaclarının formalaşmasına səbəb ola bilər. Dövlət Proqramının əsas hədəflərindən biri mineral resurslardan daha səmərəli istifadə etməklə yeni istehsal zəncirinin yaradılmasıdır. Proqram çərçivəsində beş mindən çox daimi iş yerinin yaradılması nəzərdə tutulur. (Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi Səhifəsi)
Bu prosesin sosial nəticələri müxtəlif istiqamətlərdə özünü göstərə bilər. Yeni iş yerlərinin yaranması insanların məşğulluq imkanlarını artırmaqla yanaşı, regionlarda iqtisadi fəallığın canlanmasına da təkan verə bilər. İstehsal sahələrinin fəaliyyəti ətrafında xidmət, nəqliyyat, logistika və digər əlaqəli istiqamətlərin inkişafı üçün də yeni imkanlar formalaşır.
Azərbaycanın regionlarının inkişafı üzrə həyata keçirilən siyasətin nəticələri ölkənin ümumi sosial-iqtisadi mənzərəsində də öz əksini tapır. Son iyirmi ildən artıq müddətdə əsas infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi ölkənin müxtəlif bölgələrində yaşayış və biznes mühitinin yaxşılaşdırılmasına imkan yaradıb. Bununla yanaşı, bu proses davamlı xarakter daşıyır və yeni ehtiyaclara uyğun olaraq infrastruktur layihələrinin miqyası genişlənir. (Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi Səhifəsi)
Müasir dövrdə sosial infrastrukturun keyfiyyəti ölkənin inkişaf səviyyəsini müəyyən edən əsas göstəricilərdən biridir. İnsanların yaşadığı ərazidən asılı olmayaraq təhsil, səhiyyə, nəqliyyat və digər zəruri xidmətlərə çıxış imkanlarının yaxşılaşdırılması sosial siyasətin mühüm məqsədlərindəndir. Bu istiqamətdə görülən işlər həm şəhərlərin, həm də regionların balanslı inkişafına xidmət edir.
Bütün bunlar göstərir ki, sosial infrastruktur layihələri Azərbaycanın ümumi inkişaf strategiyasının ayrılmaz hissəsidir. İqtisadi imkanların genişləndirilməsi, yeni sənaye sahələrinin yaradılması və regionların potensialından daha səmərəli istifadə ilə yanaşı, həmin inkişafın sosial nəticələrinin də təmin olunması dövlət siyasətinin mühüm tərkib hissəsini təşkil edir.
Qarşıdakı illərdə qəbul edilmiş dövlət proqramlarının icrası nəticəsində müxtəlif sahələr üzrə yeni layihələrin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bu layihələrin hər biri ayrı-ayrılıqda müəyyən bir sahənin inkişafına xidmət etsə də, bütövlükdə onların məqsədi ölkənin iqtisadi gücünün və vətəndaşların rifahının daha da yüksəldilməsidir.
Sosial infrastrukturun davamlı inkişafı Azərbaycanın gələcəyə hesablanmış siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri olaraq qalır. Yeni məktəblərin, xəstəxanaların, yolların, digər sosial və ictimai obyektlərin yaradılması insanların daha rahat və təhlükəsiz şəraitdə yaşamasına imkan verir. Eyni zamanda, bu layihələr regionların iqtisadi potensialının üzə çıxarılması və yeni inkişaf imkanlarının formalaşdırılması üçün əlverişli zəmin yaradır.
Beləliklə, sosial infrastrukturun inkişafı yalnız bu günün tələbatlarının ödənilməsi deyil, həm də gələcək nəsillər üçün daha əlverişli yaşayış və inkişaf mühitinin yaradılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın sosial-iqtisadi inkişafının növbəti mərhələsində həyata keçiriləcək layihələr də məhz bu ardıcıl siyasətin davamı kimi ölkənin dayanıqlı və hərtərəfli tərəqqisinə töhfə verəcək.
Cəlal Abdullayev,
Xəzər rayonunun gənc fəalı,
Milli Aviasiya Akademiyasının 2-ci kurs tələbəsi
