Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatına tamhüquqlu üzv kimi daxil olması ölkəmizin regional əməkdaşlıq siyasətində yeni imkanlar açan mühüm qərardır. 2025-ci ilin noyabrında baş tutan bu hadisə Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında siyasi münasibətlərin, iqtisadi tərəfdaşlığın və humanitar əlaqələrin daha geniş müstəvidə inkişafına şərait yaradıb. Bu üzvlük dövlətlər arasında dialoqun davamlılığını gücləndirməklə yanaşı, regional problemlərin müzakirəsi və ortaq təşəbbüslərin hazırlanması üçün əlavə platforma formalaşdırır.
Məşvərət görüşlərinin əhəmiyyəti dövlət başçılarına qarşılıqlı maraq doğuran məsələləri müzakirə etmək, mövcud əməkdaşlığın nəticələrini qiymətləndirmək və gələcək fəaliyyət istiqamətlərini müəyyənləşdirmək imkanı verməsindən irəli gəlir. Azərbaycan bu formatda iştirak etməklə Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərini daha geniş siyasi dialoq çərçivəsində inkişaf etdirmək imkanı qazanıb. Bu, ölkəmizin regional proseslərdə iştirakının dərinləşməsi və ortaq məqsədlərin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Prezident İlham Əliyevin Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən 8-ci Məşvərət görüşündəki çıxışı Azərbaycanın bu əməkdaşlıq mexanizminə verdiyi önəmi nümayiş etdirir. Dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər regional əlaqələrin inkişafında siyasi etimadın, iqtisadi qarşılıqlı faydanın və birgə fəaliyyətin vacibliyini ön plana çıxarır. Bu yanaşma müxtəlif sahələrdə mövcud olan potensialın əlaqələndirilməsini və yeni əməkdaşlıq imkanlarının reallaşdırılmasını nəzərdə tutur.
Tam hüquqlu üzvlüyün yaratdığı imkanlardan biri regional iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsidir. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında ticarət münasibətlərinin inkişafı, qarşılıqlı investisiyaların artırılması və sahibkarlar arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi iqtisadi əməkdaşlığın əsas istiqamətləridir. Ticarət dövriyyəsinin artırılması üçün məhsulların bazarlara çıxışının asanlaşdırılması, logistika xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi və biznes dairələri arasında birbaşa təmasların genişləndirilməsi mühüm rol oynayır.
İnvestisiya layihələri bu əlaqələrin daha yüksək səviyyəyə çatdırılması üçün əlverişli vasitədir. Dövlətlərin maliyyə imkanlarının birləşdirilməsi, birgə investisiya fondlarından istifadə və sənaye sahələrində ortaq müəssisələrin yaradılması regional iqtisadi potensialın daha səmərəli reallaşdırılmasına kömək edə bilər. Xüsusilə istehsal, kənd təsərrüfatı, tikinti materialları, emal sənayesi və rəqəmsal texnologiyalar sahəsində əməkdaşlıq yeni iqtisadi dəyərin formalaşdırılması üçün imkanlar yaradır.
Nəqliyyat və logistika sahəsi Azərbaycanın regional tərəfdaşlığında xüsusi yer tutur. Xəzər dənizi vasitəsilə Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycan arasında qurulan əlaqələr beynəlxalq ticarət marşrutlarının inkişafı üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. Azərbaycanın liman və dəmir yolu infrastrukturu region ölkələrinin Avropa və digər bazarlara çıxışını asanlaşdırır. Orta Dəhliz çərçivəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi yükdaşımaların həcminin artırılmasına, marşrutların səmərəliliyinin yüksəldilməsinə və iqtisadi əlaqələrin daha sıx qurulmasına şərait yarada bilər.
Rəqəmsallaşma sahəsində əməkdaşlıq da yeni dövrün əsas tələblərindəndir. Elektron ticarətin inkişafı, rəqəmsal dövlət xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi, telekommunikasiya infrastrukturunun genişləndirilməsi və məlumat mübadiləsinin sürətləndirilməsi regional iqtisadi münasibətlərin müasir standartlara uyğun qurulmasına imkan verir. Rəqəmsal layihələr təkcə texnoloji inkişaf baxımından deyil, həm də dövlətlər arasında biznes əlaqələrinin asanlaşdırılması və idarəetmə proseslərinin səmərəliliyinin artırılması baxımından vacibdir.
Enerji əməkdaşlığı Məşvərət formatı çərçivəsində geniş perspektivlərə malik sahələrdən biridir. Xəzər hövzəsinin enerji resurslarının nəqli, elektrik enerjisi mübadiləsi və bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı regional tərəfdaşlığın dərinləşməsinə xidmət edir. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlıq istiqamətində həyata keçirilən təşəbbüslər enerji infrastrukturunun gələcək inkişafı üçün yeni imkanlar yaradır. Bu sahədə birgə fəaliyyət enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə və müasir texnologiyaların tətbiqinə dəstək verə bilər.
Regional əməkdaşlığın səmərəliliyi iqtisadi və siyasi məsələlərlə yanaşı, ekoloji problemlərin birgə həllindən də asılıdır. İqlim dəyişiklikləri, su ehtiyatlarının qorunması, torpaqların deqradasiyası və ətraf mühitin mühafizəsi Mərkəzi Asiya və Xəzər hövzəsi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyan məsələlərdir. Bu istiqamətlərdə elmi məlumatların mübadiləsi, birgə tədqiqatların aparılması və ekoloji layihələrin həyata keçirilməsi regional dayanıqlılığın gücləndirilməsinə töhfə verə bilər.
Humanitar sahədə əməkdaşlıq xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsi üçün vacibdir. Təhsil müəssisələri arasında əlaqələrin qurulması, tələbə və müəllim mübadiləsi, mədəniyyət tədbirlərinin təşkili və ortaq tarixi irsin təbliği dövlətlərarası münasibətlərin sosial əsaslarını gücləndirir. Bu əlaqələrin genişləndirilməsi region ölkələrinin gənc nəslinin bir-birini daha yaxından tanımasına və ortaq dəyərlərin qorunmasına kömək edir.
Məşvərət formatında tamhüquqlu üzvlük Azərbaycanın regional əməkdaşlıq proseslərində daha fəal iştirakına imkan yaradır. Bu platformanın potensialından səmərəli istifadə etmək üçün siyasi dialoqun davam etdirilməsi, iqtisadi təşəbbüslərin konkret layihələrlə tamamlanması və dövlətlər arasında əlaqələndirmənin gücləndirilməsi vacibdir. Azərbaycanın 2027-ci ildə formata sədrlik etməsi də bu istiqamətdə əməkdaşlığın inkişafı üçün əhəmiyyətli mərhələ olacaq.
Azərbaycanın regional əməkdaşlıq siyasəti qarşılıqlı fayda, etimad və uzunmüddətli inkişaf prinsiplərinə əsaslanır. Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatında tamhüquqlu iştirak ölkəmizin bu prinsipləri daha geniş müstəvidə həyata keçirməsinə şərait yaradır. Siyasi, iqtisadi, texnoloji və humanitar istiqamətlərdə birgə fəaliyyətin gücləndirilməsi Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə və regionun ümumi inkişafına xidmət edə bilər.
Zümrüd Əliyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
