Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətləri son illərdə daha geniş məzmun qazanaraq regional əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilib. Siyasi təmasların intensivləşməsi, qarşılıqlı səfərlərin artması, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi və çoxtərəfli platformalarda birgə fəaliyyət bu münasibətlərin inkişaf dinamikasını göstərir. 2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşünün yekununda imzalanan sənədlər də həmin prosesin mühüm mərhələsidir.
Görüşdə “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşünün Birgə Bəyanatı” və “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşünün tənzimləyici sənədləri haqqında Qərar” qəbul olunub. Dövlət başçıları tərəfindən imzalanan bu sənədlər regionda əməkdaşlığın davam etdirilməsinə, ortaq məqsədlərin müəyyənləşdirilməsinə və Məşvərət formatının fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsinə yönələn siyasi iradəni ifadə edir.
Azərbaycanın 2025-ci ilin noyabrında Məşvərət görüşü formatının tamhüquqlu iştirakçısına çevrilməsi ölkəmizin Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərində yeni imkanlar yaradıb. Bu qərar Azərbaycanın regionla əlaqələrinin yalnız ikitərəfli münasibətlər çərçivəsində deyil, həm də geniş çoxtərəfli dialoq müstəvisində inkişafını sürətləndirən amildir. Türkmənbaşı görüşü həmin iştirakın davamlı xarakter aldığını və regional məsələlərin müzakirəsində Azərbaycanın rolunun artdığını nümayiş etdirir.
Münasibətlərin inkişafı üçün mövcud tarixi və mədəni yaxınlıq mühüm zəmin yaradır. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələrini ortaq tarixi təcrübə, dil və mədəniyyət əlaqələri, ənənəvi dostluq münasibətləri birləşdirir. Bununla yanaşı, müasir dövrdə əməkdaşlığın gücü konkret iqtisadi nəticələr, birgə layihələr və qarşılıqlı fayda yaradan təşəbbüslərlə ölçülür. Buna görə də siyasi dialoqun iqtisadi məzmunla zənginləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın regional əməkdaşlıqda əsas üstünlüklərindən biri coğrafi mövqeyi və inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturu ilə bağlıdır. Xəzər dənizinin qərb sahilində yerləşən ölkəmiz Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında yükdaşımaların təşkilində mühüm rol oynaya bilər. Limanlar, dəmir yolları, avtomobil magistralları və logistika mərkəzləri arasında əlaqələndirmənin gücləndirilməsi regional ticarət üçün yeni imkanlar açır. Orta Dəhlizin inkişafı bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi ilə yanaşı, enerji əməkdaşlığının da yeni mərhələyə yüksəldilməsi mümkündür. Azərbaycan Mərkəzi Asiyadan enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara daşınmasında tranzit imkanlarına malikdir. Bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlıq isə gələcək üçün əlavə perspektivlər yaradır. Yaşıl enerji dəhlizlərinin inkişafı, enerji infrastrukturunun əlaqələndirilməsi və texnoloji təcrübə mübadiləsi regionun enerji təhlükəsizliyinə töhfə verə bilər.
İqtisadi münasibətlərin dərinləşməsində investisiya mexanizmlərinin rolu da böyükdür. Azərbaycanın Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla yaratdığı birgə investisiya fondları ortaq layihələrin maliyyələşdirilməsi üçün imkanlar təqdim edir. Bu fondların səmərəli fəaliyyəti yeni istehsal müəssisələrinin yaradılmasına, sənaye sahələri arasında kooperasiyanın genişlənməsinə və məhsulların beynəlxalq bazarlara çıxarılmasına kömək edə bilər. Belə əməkdaşlıq region dövlətlərinin iqtisadi əlaqələrini daha dayanıqlı və uzunmüddətli əsaslara söykəyər.
Tərəfdaşlığın başqa bir mühüm istiqaməti rəqəmsal inkişafdır. Müasir iqtisadiyyat üçün sürətli informasiya mübadiləsi, rəqəmsal xidmətlər və texnoloji infrastruktur getdikcə daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. “Rəqəmsal İpək Yolu” təşəbbüsü və Xəzər dənizinin dibi ilə fiber-optik xətlərin inkişafı regionda rəqəmsal bağlantıların gücləndirilməsi üçün perspektivlər yaradır. Bu imkanlardan istifadə elektron ticarətin, rəqəmsal xidmətlərin və innovativ biznes modellərinin inkişafını dəstəkləyə bilər.
Azərbaycanın 2027-ci ildə Məşvərət görüşü formatına sədrliyi qəbul etməsi qarşıdakı mərhələdə xüsusi məsuliyyət yaradır. Sədrlik ölkəmizə regional gündəliyin inkişafına töhfə vermək, mövcud əməkdaşlıq istiqamətlərini daha da fəallaşdırmaq və yeni təşəbbüslərin müzakirəsinə şərait yaratmaq imkanı verəcək. Əsas məqsəd siyasi dialoqu konkret layihələrlə tamamlayaraq əməkdaşlığın praktiki nəticələrini artırmaq olmalıdır.
Türkmənbaşıda imzalanan sənədlər Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında qarşılıqlı etimada əsaslanan münasibətlərin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Onların uğurlu icrası dövlətlərin əlaqələndirilmiş fəaliyyətindən, iqtisadi təşəbbüslərə dəstək verməsindən və ortaq maraqların ardıcıl şəkildə qorunmasından asılıdır. Azərbaycanın fəal iştirakı ilə inkişaf edən bu tərəfdaşlıq regionda sabitliyin möhkəmlənməsinə, iqtisadi imkanların genişlənməsinə və xalqlar arasında əlaqələrin daha da dərinləşməsinə xidmət edə bilər.
Seyfullayev Qağaməli ,
YAP Xətai rayon təşkilatının Zığ yolu 41 C ünvanında ərazi partiya təşkilatınn sədri,“Neftqaztikinti”trestinin rəisi
