Hər bir dövlətin tarixində onun müstəqilliyini, milli kimliyini, suverenliyini və xalqın vahid məqsəd ətrafında birliyini ifadə edən rəmzlər mövcuddur. Dövlət bayrağı bu rəmzlər sırasında xüsusi yer tutur. Çünki bayraq dövlətin beynəlxalq aləmdə tanınan atributu olmaqla yanaşı, xalqın tarixi yaddaşını, milli-mənəvi dəyərlərini, azadlıq düşüncəsini və gələcəyə dair arzularını özündə birləşdirir. Azərbaycan Respublikasının üçrəngli Dövlət Bayrağı da məhz belə mənəvi və siyasi məna daşıyan müqəddəs dövlət atributudur. Mavi, qırmızı və yaşıl rənglərin bir kompozisiyada birləşməsi Azərbaycan xalqının tarixi keçmişini, milli mənsubiyyətini, müasir inkişaf istəyini, mədəni və mənəvi irsini ifadə edir. Ağ aypara və səkkizguşəli ulduz isə bu kompozisiyanın ayrılmaz elementləri kimi dövlət rəmzimizin özünəməxsusluğunu tamamlayır. 9 Noyabr – Dövlət Bayrağı Günü Azərbaycan xalqının müstəqillik tarixinin, dövlətçilik ənənələrinin və milli özünüdərkinin təntənəsidir. Bu tarix 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qəbul etdiyi üçrəngli bayrağın müasir Azərbaycan dövlətçiliyində yaşadılmasını, qorunmasını və gələcək nəsillərə ötürülməsini təcəssüm etdirir. Dövlət bayrağımızın tarixini araşdırarkən 1918-ci ildə müstəqil dövlətin qurulmasından, 1920-ci ildə bu müstəqilliyin itirilməsindən, sovet hakimiyyəti dövründə milli rəmzin dövlət atributu statusundan məhrum edilməsindən, 1990–1991-ci illərdə onun yenidən bərpasından və müasir müstəqil Azərbaycanın siyasi həyatında qazandığı mövqedən danışmaq lazımdır. Xüsusilə 2020–2026-cı illər Azərbaycan bayrağının tarixində yeni məzmunla yadda qalan mərhələdir. Vətən müharibəsində əldə edilən Qələbədən sonra üçrəngli bayrağımızın azad edilmiş ərazilərdə ucaldılması, 2023-cü ildə dövlət suverenliyinin bərpasından sonra Xankəndi, Xocalı, Xocavənd, Ağdərə və Əsgəranda dalğalanması bu dövlət rəmzinin tarixi və siyasi əhəmiyyətini daha da genişləndirdi. Bu baxımdan Dövlət Bayrağı Gününü qeyd etmək keçmişə ehtiram göstərməklə yanaşı, müasir Azərbaycan dövlətinin inkişaf istiqamətlərini, milli birliyin əhəmiyyətini, vətəndaş məsuliyyətini və gələcək nəsillər qarşısında daşıdığımız öhdəlikləri dərk etmək deməkdir. Azərbaycanın üçrəngli bayrağının tarixi 1918-ci ildə Şərqdə ilk parlamentli demokratik respublikalardan biri olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması ilə birbaşa bağlıdır. 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elan edilməsi xalqımızın dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Müstəqil dövlətin yaradılması ilə yanaşı, onun siyasi, hüquqi və ideoloji əsaslarının müəyyənləşdirilməsi, dövlət institutlarının formalaşdırılması və milli atributların təsdiqi zərurəti meydana çıxdı. Həmin ilin iyunun 21-də Azərbaycan hökuməti ilk milli bayraq haqqında qərar qəbul etdi. Bu qərara əsasən, qırmızı fonda ağ aypara və səkkizguşəli ulduzdan ibarət bayraq nəzərdə tutulurdu. Lakin dövlətçilik düşüncəsinin inkişafı və yeni siyasi-fəlsəfi yanaşmalar nəticəsində daha geniş məna daşıyan üçrəngli bayraq modelinə keçid baş verdi. 1918-ci il noyabrın 9-da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Nazirlər Şurası milli bayraq haqqında qərar qəbul etdi. Yeni bayraq mavi, qırmızı və yaşıl rənglərdən, ağ aypara və səkkizguşəli ulduzdan ibarət idi.Dekabrın 7-də Azərbaycan parlamentinin açılışı zamanı üçrəngli bayrağın parlament binası üzərində dalğalanması onun dövlətçiliyin rəsmi rəmzi kimi ictimai-siyasi həyatdakı yerini möhkəmləndirdi. Bu hadisənin tarixi əhəmiyyəti ondan ibarət idi ki, Azərbaycan öz milli kimliyini, siyasi istiqamətini və gələcək inkişaf fəlsəfəsini dövlət rəmzləri vasitəsilə ifadə edirdi.Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 ay fəaliyyət göstərsə də, həmin qısa müddət ərzində dövlət quruculuğu, parlamentçilik, təhsil, diplomatiya, hüquq və milli ordu quruculuğu istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Qadınlara seçki hüququnun verilməsi, parlamentdə müxtəlif siyasi və ictimai qrupların təmsil olunması, xarici dövlətlərlə diplomatik münasibətlərin qurulması Cümhuriyyətin siyasi tarixində xüsusi yer tutur. Bu dövlətin üçrəngli bayrağı isə həyata keçirilən islahatların, müstəqillik ideyasının və milli özünüdərkin vizual ifadəsinə çevrildi. Cümhuriyyətin dövlətçilik irsi müasir Azərbaycan üçün tarixi əsasdır. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyi bərpa edilərkən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varislik ənənəsinin qəbul olunması, dövlət atributlarının yenidən təsdiqlənməsi və üçrəngli bayrağın dövlət rəmzi kimi bərpası bu tarixi bağlılığın hüquqi və siyasi ifadəsi oldu. Azərbaycan Dövlət Bayrağının hər bir rəngi müəyyən ideyanı və tarixi məzmunu ifadə edir. Bu rənglər ayrı-ayrılıqda mənalar daşımaqla yanaşı, vahid kompozisiyada Azərbaycan dövlətçiliyinin ideoloji əsaslarını nümayiş etdirir.Bayrağımızın yuxarı zolağında yerləşən mavi rəng Azərbaycan xalqının türk mənşəyini, ortaq tarixi köklərini və türk dünyası ilə mədəni bağlılığını ifadə edir. Bu rəngin daşıdığı məna Azərbaycan xalqının etnik-mədəni yaddaşı, dil və ənənələri ilə sıx bağlıdır. Türk dünyasının müxtəlif dövlətləri və xalqları ilə münasibətlərin inkişafı da bu tarixi bağlılığın müasir siyasi və mədəni müstəvidə davamıdır. Müasir dövrdə Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlıq, ortaq iqtisadi layihələr, təhsil və mədəniyyət proqramları, nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi bu münasibətlərin yeni istiqamətlərini formalaşdırır. Bayrağın orta zolağında yerləşən qırmızı rəng müasir cəmiyyət qurmaq, inkişaf etmək və demokratiyanı inkişaf etdirmək ideyasını ifadə edir. Bu rəng Azərbaycan dövlətinin dünyada gedən elmi, texnoloji, iqtisadi və sosial proseslərə inteqrasiya etmək istəyini simvolizə edir. Cümhuriyyət dövründə ortaya qoyulan modern dövlətçilik düşüncəsi bu gün də təhsil, elm, innovasiya, rəqəmsallaşma və iqtisadi inkişaf siyasətində öz aktuallığını qoruyur. Müasir Azərbaycan qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri milli kimliyi qorumaqla yanaşı, qlobal rəqabətə davamlı iqtisadiyyat və bilik əsaslı cəmiyyət qurmaqdır. Bayrağın aşağı zolağında yerləşən yaşıl rəng Azərbaycan xalqının İslam sivilizasiyasına mənsubiyyətini ifadə edir. Azərbaycan tarixən müxtəlif mədəniyyətlərin, dinlərin və sivilizasiyaların qarşılıqlı əlaqədə olduğu coğrafiyada yerləşib. İslam mədəniyyəti xalqımızın ədəbiyyatına, memarlığına, musiqisinə, mənəvi dünyasına və ictimai münasibətlərinə mühüm təsir göstərib. Bununla yanaşı, Azərbaycan dövlətçiliyinin əsas xüsusiyyətlərindən biri dünyəvilik, dini tolerantlıq və multikultural dəyərlərə hörmətdir. Müxtəlif dini və etnik icmaların birgə yaşaması, dini abidələrin qorunması və mədəniyyətlərarası dialoqun təşviqi bu yanaşmanın mühüm elementləridir. Bayrağın mərkəzindəki ağ aypara və səkkizguşəli ulduz da milli rəmzimizin ayrılmaz hissəsidir. Səkkizguşəli ulduzun izahı ilə bağlı müxtəlif tarixi və mədəni yanaşmalar mövcuddur. Onun ənənəvi şərhlərindən biri türk xalqlarının tarixi və mədəni birlik ideyası ilə əlaqələndirilir.Beləliklə, üçrəngli bayraq milli kimliyi, müasir inkişaf düşüncəsini və mənəvi irsi vahid dövlətçilik fəlsəfəsində birləşdirir. 1920-ci il aprelin 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqut etməsi ilə ölkənin müstəqil dövlətçilik mərhələsi başa çatdı. Sovet hakimiyyətinin qurulması nəticəsində Azərbaycan dövlət atributları dəyişdirildi və üçrəngli bayraq rəsmi dövlət rəmzi statusunu itirdi. Bu dövr Azərbaycan xalqının siyasi, iqtisadi və mədəni həyatında mürəkkəb dəyişikliklərlə səciyyələndi. Sovet hakimiyyəti illərində Azərbaycanın özünəməxsus dövlətçilik institutları ittifaq sisteminin tərkibində fəaliyyət göstərirdi. Dövlət bayrağı da sovet ideologiyasının prinsiplərinə uyğun olaraq dəyişdirilmişdi. Lakin üçrəngli bayraq xalqın tarixi yaddaşından silinmədi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucularının ideyaları, müstəqillik düşüncəsi və milli dövlətçilik ənənələri müxtəlif nəsillər vasitəsilə yaşadıldı. Xüsusilə XX əsrin sonlarında Sovet İttifaqında baş verən siyasi dəyişikliklər, milli azadlıq hərəkatlarının güclənməsi və Azərbaycanın müstəqillik tələblərinin artması üçrəngli bayrağın yenidən ictimai-siyasi müstəviyə qayıtmasına şərait yaratdı. 1980-ci illərin sonlarında Azərbaycanda milli azadlıq hərəkatı genişlənərkən üçrəngli bayraq xalqın müstəqillik tələbinin mühüm simvollarından birinə çevrildi. Bu dövrdə bayraq milli kimliyin və azadlıq istəyinin vizual ifadəsi kimi ictimai məkanlarda görünməyə başladı. Bu tarixi mərhələ göstərdi ki, dövlət atributları inzibati qərarlarla müəyyənləşdirilsə də, onların mənəvi gücü xalqın tarixi yaddaşından və milli özünüdərkindən qaynaqlanır.Azərbaycan bayrağının müasir dövlətçilik tarixində bərpası 1990-cı il noyabrın 17-də Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisində qəbul edilən tarixi qərarla bağlıdır. Həmin sessiyaya ümummilli lider Heydər Əliyev rəhbərlik edirdi. Onun təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli bayrağı Naxçıvan Muxtar Respublikasının Dövlət Bayrağı kimi təsdiq edildi. Eyni zamanda, bu bayrağın Azərbaycan SSR-in dövlət rəmzi kimi tanınması üçün müvafiq müraciət qəbul olundu. Bu qərar milli dövlətçilik tarixində mühüm siyasi hadisə idi. Çünki Azərbaycan hələ Sovet İttifaqının tərkibində olduğu bir dövrdə müstəqil dövlətçilik ənənəsinin rəmzi olan bayraq yenidən rəsmi status qazandı.1991-ci il fevralın 5-də Azərbaycan Respublikasının Ali Soveti üçrəngli bayrağın Dövlət Bayrağı kimi qəbul olunması haqqında qərar verdi. Beləliklə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövlət rəmzi müasir Azərbaycan Respublikasının da dövlət atributuna çevrildi. 1991-ci il oktyabrın 18-də qəbul edilən “Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında” Konstitusiya Aktı ilə ölkəmiz dövlət müstəqilliyini bərpa etdi. Bu hüquqi sənəd Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövlətçilik irsinin davam etdirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Beləliklə, üçrəngli bayrağın bərpası müstəqilliyin elan edilməsindən əvvəl baş verən və müstəqil dövlətçilik düşüncəsinin formalaşmasına təsir göstərən mühüm hadisələrdən biri oldu. Bu mərhələnin əsas tarixi dərsi ondan ibarətdir ki, milli dövlətçilik ənənələrinin qorunması siyasi şəraitdən asılı olmayaraq xalqın yaddaşında yaşadılmalıdır. Dövlət bayrağının əhəmiyyəti onun mənəvi və tarixi dəyəri ilə yanaşı, hüquqi statusu ilə də müəyyən edilir.Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 23-cü maddəsinə əsasən, dövlətimizin rəmzləri Dövlət Bayrağı, Dövlət Gerbi və Dövlət Himnidir. Konstitusiyanın 75-ci maddəsi isə hər bir vətəndaşın dövlət rəmzlərinə hörmət göstərmək vəzifəsini müəyyən edir. Dövlət bayrağının təsviri, rəngləri, forması və nisbətləri hüquqi qaydada təsbit olunub. Bayraq bərabər enli üç üfüqi zolaqdan ibarətdir. Yuxarı zolaq mavi, orta zolaq qırmızı, aşağı zolaq yaşıl rəngdədir. Qırmızı zolağın ortasında ağ aypara və səkkizguşəli ulduz yerləşir. Bayrağın eninin uzunluğuna nisbəti 1:2-dir. 2004-cü il iyunun 8-də “Azərbaycan Respublikası Dövlət bayrağının istifadəsi qaydaları haqqında” Qanunun qəbul edilməsi bayrağın istifadə mexanizmlərinin hüquqi baxımdan tənzimlənməsində mühüm mərhələ oldu. 2018-ci il noyabrın 2-də isə Dövlət Bayrağının təsvirinin təsdiq edilməsi haqqında Konstitusiya Qanunu qəbul edildi. Bu hüquqi normalar bayrağın dövlət qurumlarında, diplomatik nümayəndəliklərdə, rəsmi mərasimlərdə, beynəlxalq tədbirlərdə, idman yarışlarında və digər müəyyən edilmiş məkanlarda istifadəsinin əsaslarını müəyyən edir. Dövlət bayrağı həm də dövlətin beynəlxalq münasibətlər sistemində tanınmasının mühüm atributudur. Azərbaycan diplomatik nümayəndəliklərinin binalarında dalğalanan üçrəngli bayraq ölkəmizin müstəqil dövlət kimi beynəlxalq təmsilçiliyini ifadə edir. Beynəlxalq konfranslarda, dövlətlərarası görüşlərdə, idman yarışlarında və rəsmi mərasimlərdə bayrağımızın nümayiş etdirilməsi ölkənin suverenliyinin və beynəlxalq hüquq subyekti kimi mövcudluğunun simvolik təsdiqidir. Bu baxımdan dövlət bayrağının hüquqi statusunun qorunması, ondan istifadə qaydalarına əməl edilməsi və ictimaiyyət arasında bu sahədə maarifləndirmənin gücləndirilməsi vacibdir. Azərbaycanın dövlətçilik tarixində bayrağa ehtiramın nümayişi istiqamətində həyata keçirilən mühüm layihələrdən biri Bakıda Dövlət Bayrağı Meydanının yaradılmasıdır. 2007-ci il noyabrın 17-də Prezident İlham Əliyev Bakı şəhərində Dövlət Bayrağı Meydanının yaradılması haqqında sərəncam imzaladı. Layihənin təməli həmin ilin dekabrın 30-da qoyuldu. 2010-cu il sentyabrın 1-də Dövlət Bayrağı Meydanının açılış mərasimi keçirildi. Həmin mərasimdə Azərbaycan Dövlət Bayrağı təntənəli şəkildə meydana gətirildi və ucaldıldı. Bu layihə dövlət rəmzlərinə ehtiramın ictimai məkanda ifadəsi, paytaxtın memarlıq simasının zənginləşdirilməsi və milli birliyin nümayişi baxımından əhəmiyyət daşıyırdı. Bayraq Meydanının yaradılması ilə dövlət rəmzi gündəlik ictimai həyatın və şəhər mühitinin mühüm elementinə çevrildi. Meydan müxtəlif rəsmi mərasimlər, dövlət tədbirləri və ictimai əhəmiyyətli hadisələrlə əlaqələndirildi. 2009-cu il noyabrın 17-də Prezidentin sərəncamı ilə 9 Noyabr Dövlət Bayrağı Günü təsis edildi. Beləliklə, 1918-ci ildə üçrəngli bayrağın qəbul edildiyi tarix dövlət bayramı səviyyəsində rəsmiləşdirildi. Bu qərar dövlətçilik tarixinin mühüm mərhələsinin ictimai yaddaşda qorunmasına və gələcək nəsillərə çatdırılmasına xidmət etdi. Dövlət Bayrağı Meydanı və Dövlət Bayrağı Gününün təsis edilməsi bir-birini tamamlayan təşəbbüslər kimi bayrağın milli simvol statusunu ictimai və institusional müstəvidə möhkəmləndirdi. Son altı ildə Azərbaycan Dövlət Bayrağının tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyan hadisələr baş verib. 2020-ci il Vətən müharibəsi nəticəsində azad edilmiş ərazilərdə üçrəngli bayrağın yenidən dalğalanması milli dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Müharibə dövründə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin azad etdiyi yaşayış məntəqələrində Dövlət Bayrağının ucaldılması həmin ərazilərdə dövlət suverenliyinin bərpasının mühüm rəmzinə çevrildi. Bu hadisələrin mənası hərbi nəticələrlə məhdudlaşmırdı. Uzun illər doğma yurdlarından uzaqda yaşayan insanların yaddaşında qalan şəhər və kəndlərdə üçrəngli bayrağın görünməsi milli tarixin davamlılığını və dövlətçilik ənənələrinin bərpasını ifadə edirdi. 2021-ci il yanvarın 14-də Prezident İlham Əliyevin Şuşa şəhərində Dövlət Bayrağını ucaltması bu baxımdan xüsusi tarixi hadisə oldu. Şuşa Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı və milli yaddaşının mühüm mərkəzlərindən biri olduğuna görə, burada bayrağın ucaldılması böyük siyasi və mənəvi məna daşıyırdı. Bu hadisə ilə bağlı mühüm məqam ondan ibarətdir ki, üçrəngli bayraq Şuşanın tarixi və mədəni kimliyinin bərpasının da rəmzinə çevrildi.2022-ci ildə Böyük Qayıdışın ilkin mərhələsinin başlanması ilə bayrağın yeni yaşayış məntəqələrində, dövlət müəssisələrində, məktəblərdə və ictimai məkanlarda dalğalanması genişləndi. Zəngilanın Ağalı kəndində məskunlaşmanın başlanması dövlət atributunun yenidən qurulan yaşayış mühitində gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilməsini göstərdi. 2023-cü il sentyabr hadisələrindən sonra isə Azərbaycanın dövlət suverenliyinin bütün ərazilərdə təmin olunması istiqamətində yeni mərhələ yarandı. Oktyabrın 15-də Prezident İlham Əliyev Xankəndi şəhərində, Xocalıda, Xocavənddə, Ağdərədə və Əsgəranda Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaltdı. Bu hadisə son altı ilin siyasi tarixində mühüm rəmzi məna daşıyan hadisələrdən biri oldu. Xüsusilə Xankəndidə üçrəngli bayrağın ucaldılması Azərbaycanın dövlət suverenliyinin həmin ərazidə nümayiş etdirilməsi baxımından əhəmiyyətli idi. 2023-cü il noyabrın 8-də Xankəndidə Vətən müharibəsində Qələbənin üçüncü ildönümünə həsr edilmiş hərbi paradın keçirilməsi də bu yeni siyasi reallığın simvolik ifadəsi oldu. 2024–2026-cı illərdə azad edilmiş ərazilərdə dövlət idarəçiliyinin, yaşayış məntəqələrinin, sosial infrastrukturun və iqtisadi fəaliyyətin bərpası davam etdikcə Dövlət Bayrağı həmin ərazilərdə müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin gündəlik rəmzi kimi öz yerini möhkəmləndirdi. Bu altıillik dövrün əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, bayrağın mənası milli yaddaş və müstəqillik simvolu olmaqla yanaşı, ərazi bütövlüyü, dövlət suverenliyi, yenidənqurma və Böyük Qayıdış prosesləri ilə daha sıx əlaqələndi. Böyük Qayıdış proqramı Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində sosial, iqtisadi və humanitar baxımdan mühüm prosesdir. Keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıtması, yeni yaşayış məntəqələrinin yaradılması və sosial infrastrukturun bərpası dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilib. Bu prosesdə Dövlət Bayrağının özünəməxsus yeri var. Yeni tikilmiş məktəbin, inzibati binanın, kəndin və şəhərin üzərində dalğalanan üçrəngli bayraq dövlətin həmin ərazilərdəki mövcudluğunu, milli birliyi və tarixi bağlılığı ifadə edir. Lakin bayrağın mənəvi əhəmiyyəti bununla bitmir. Doğma yurda qayıdan ailələr üçün bayraq həm də uzun illər qorunub saxlanılmış tarixi yaddaşın və gələcək nəsillərə ötürülən milli kimliyin rəmzidir. İşğal dövründə doğma yurdlarından ayrı düşmüş insanların bir hissəsi uşaqlarını başqa şəhərlərdə böyütdü, təhsil aldı, ailə qurdu və həyatını yenidən təşkil etdi. İndi isə həmin insanların öz doğma yaşayış məntəqələrinə qayıtması yeni sosial mühitin formalaşmasını tələb edir. Bu mühitdə dövlət rəmzlərinə hörmətin, milli tarixə bağlılığın və vətəndaş məsuliyyətinin aşılanması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məktəblərdə Dövlət Bayrağının tarixinin öyrədilməsi, bayraqla bağlı maarifləndirici tədbirlərin keçirilməsi və şagirdlərin dövlət rəmzlərinə hörmət ruhunda yetişdirilməsi gələcək nəsillərin vətəndaşlıq şüurunun formalaşmasına kömək edir. Böyük Qayıdışın uğuru insanların yeni yaşayış məntəqələrində iqtisadi və sosial baxımdan dayanıqlı həyat qurması ilə ölçüləcək. Dövlət bayrağı isə həmin yaşayış mühitinin milli və hüquqi kimliyini ifadə edən əsas atributlardan biri olaraq qalacaq. Dövlət bayrağının ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun bütün vətəndaşları vahid dövlət mənsubiyyəti ətrafında birləşdirməsidir. Cəmiyyətdə siyasi baxışlar, sosial vəziyyət, peşə, yaş, dünyagörüşü və fərdi maraqlar müxtəlif ola bilər. Lakin Dövlət Bayrağı bu fərqlərdən asılı olmayaraq bütün Azərbaycan vətəndaşlarının ortaq dövlət rəmzidir. Bayraq hər hansı siyasi təşkilatın, ictimai qrupun və ya ayrı-ayrı şəxslərin deyil, bütövlükdə Azərbaycan Respublikasının atributudur. Bu baxımdan ona münasibət ümumvətəndaş məsuliyyəti və dövlətə hörmət prinsiplərinə əsaslanmalıdır. Milli birlik ideyasının gücləndirilməsi üçün dövlət rəmzlərinin ictimai həyatda düzgün təbliği mühüm rol oynayır. Bayrağa ehtiram vətəndaşların öz hüquq və vəzifələrini dərk etməsi, dövlət institutlarına münasibəti, qanunlara hörmət və ictimai məsuliyyət anlayışları ilə əlaqələndirilməlidir. Dövlət bayrağının mənəvi dəyəri onun yalnız rəsmi mərasimlərdə görünməsi ilə deyil, insanların gündəlik həyatında da hörmətlə qarşılanması ilə ölçülür. Bu baxımdan ailə, məktəb, universitet, ictimai təşkilatlar, idman birlikləri və media qurumları dövlət rəmzlərinə münasibətin formalaşmasında mühüm rol oynayırlar.Xüsusilə gənclərin dövlətçilik tarixini öyrənməsi, bayrağın yaranma səbəblərini, rənglərin mənasını və müstəqillik uğrunda aparılmış mübarizəni bilməsi vacibdir. Çünki tarixi bilik olmadan milli rəmzlərin daşıdığı mənəvi yükü tam anlamaq çətindir. Bayrağın mənəvi gücünün ən aydın göründüyü məkanlardan biri beynəlxalq idman yarışlarıdır. İdmançının qələbə qazandıqdan sonra Azərbaycan bayrağının yüksəldilməsi və Dövlət Himninin səsləndirilməsi ölkənin beynəlxalq təmsilçiliyinin mühüm formasıdır. Olimpiya Oyunları, dünya və Avropa çempionatları, beynəlxalq turnirlər və digər idman tədbirlərində Azərbaycan bayrağının dalğalanması idman uğurlarının milli səviyyədə tanınmasını təmin edir. Bu hadisələr gənclər üçün də motivasiya mənbəyidir. Çünki idmançı öz fərdi nailiyyəti ilə yanaşı, ölkəsinin adını və dövlət rəmzlərini beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim edir. Eyni yanaşma elm, təhsil və mədəniyyət sahələrinə də aiddir. Xarici universitetlərdə təhsil alan azərbaycanlı tələbələr, beynəlxalq elmi konfranslarda iştirak edən alimlər, xarici ölkələrdə fəaliyyət göstərən diplomatik nümayəndəliklər və mədəniyyət mərkəzləri ölkənin tanıdılmasına töhfə verirlər. Müasir dövrdə dövlətin beynəlxalq nüfuzu hərbi və iqtisadi göstəricilərlə yanaşı, elm, innovasiya, mədəniyyət və insan kapitalı sahəsində əldə etdiyi nəticələrlə də müəyyən olunur. Bu baxımdan üçrəngli bayrağın beynəlxalq arenada dalğalanması milli təmsilçiliklə yanaşı, Azərbaycanın qlobal elmi, iqtisadi və mədəni əlaqələrdə iştirakının da rəmzidir. Hər bir dövlətin davamlı inkişafı onun gələcək nəsillərinin vətəndaşlıq düşüncəsindən, təhsil səviyyəsindən və milli-mənəvi dəyərlərə münasibətindən asılıdır. Dövlət Bayrağı Günü gənclərin dövlətçilik tarixini öyrənməsi üçün mühüm maarifləndirici imkandır. Bu günün qeyd edilməsi zamanı şagirdlərə və tələbələrə bayrağın yaranma tarixi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin fəaliyyəti, müstəqilliyin bərpası və müasir dövlət quruculuğu haqqında sistemli məlumat verilməlidir. Mən hesab edirəm ki, dövlət rəmzlərinin təbliği formal tədbirlər çərçivəsində qalmamalı, gənclərin düşüncə və davranışlarında vətəndaş məsuliyyətinin formalaşmasına xidmət etməlidir. Məsələn, məktəblərdə dövlət atributlarının tarixi ilə bağlı tədqiqat layihələrinin hazırlanması, tarixi sənədlərin və fotoşəkillərin nümayiş etdirilməsi, intellektual yarışların təşkili və yerli tarix muzeylərinə səfərlər bu istiqamətdə faydalı ola bilər. Universitetlərdə isə dövlətçilik tarixi, konstitusiya hüququ, beynəlxalq münasibətlər və milli kimlik mövzularında elmi seminarların keçirilməsi məqsədəuyğundur. Gənclər bilməlidirlər ki, dövlət bayrağına hörmət onun qarşısında dayanmaqdan daha geniş məna daşıyır. Bu hörmət ölkənin qanunlarına əməl etmək, ictimai məsuliyyət daşımaq, təhsil almaq, peşəkar olmaq, elm və iqtisadiyyatın inkişafına töhfə vermək, milli maraqları məsuliyyətlə təmsil etmək kimi davranışlarla tamamlanmalıdır. Dövlətin gələcəyinə xidmət edən savadlı, təşəbbüskar və məsuliyyətli vətəndaş yetişdirmək bayrağın ifadə etdiyi müstəqillik ideyasının ən mühüm nəticələrindən biridir. 2020-ci ildən sonra Azərbaycanın siyasi və iqtisadi gündəliyində yeni istiqamətlər formalaşıb. Ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin möhkəmləndirilməsi, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası, Böyük Qayıdış, regional kommunikasiyaların inkişafı və sülh gündəliyi bu mərhələnin əsas məsələləridir. Mavi rəngin ifadə etdiyi milli kimlik Azərbaycan dövlətinin türk dünyası ilə münasibətlərinin inkişafında, ortaq mədəni irsin qorunmasında və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsində öz əksini tapır. Qırmızı rəngin ifadə etdiyi müasirlik və inkişaf ideyası iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, rəqəmsal transformasiya, elm və texnologiyaların inkişafı, insan kapitalına investisiya və innovativ idarəetmə mexanizmlərinin tətbiqində özünü göstərir.Yaşıl rəngin mənəvi və sivilizasiya məzmunu isə Azərbaycanın tarixi-mədəni irsinin qorunması, multikultural dəyərlərin inkişafı və beynəlxalq mədəni dialoqda iştirakında əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətlər müasir Azərbaycan dövlətinin gələcək inkişafı üçün bir-birini tamamlayan amillərdir. Xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası zamanı ekoloji tarazlığın qorunması, torpaq və su ehtiyatlarından səmərəli istifadə, müasir kənd təsərrüfatı texnologiyalarının tətbiqi, alternativ enerji mənbələrinin inkişafı və dayanıqlı şəhərsalma prinsipləri vacibdir. Dövlət bayrağının ifadə etdiyi müasirlik ideyası bu baxımdan elmi inkişafla da sıx bağlıdır. Azərbaycanın gələcək iqtisadi gücü təbii resurslarla yanaşı, bilik, innovasiya, ixtisaslı mütəxəssislər və texnoloji yeniliklər hesabına möhkəmlənməlidir.Müstəqilliyin qorunması və dövlət suverenliyinin möhkəmləndirilməsi güclü iqtisadiyyat, səmərəli idarəetmə, təhsilli cəmiyyət və beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsini tələb edir. Üçrəngli bayrağın gələcək nəsillərə mesajı da məhz budur: milli kimliyini qoruyan, müasir dünyaya açıq olan, mənəvi dəyərlərinə sahib çıxan və dövlətinin inkişafına töhfə verən cəmiyyət formalaşdırmaq.Dövlət Bayrağı Gününün ictimai əhəmiyyətini daha da artırmaq üçün bir sıra istiqamətlərdə sistemli fəaliyyətə ehtiyac var.Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin arxiv sənədləri, dövlət rəmzlərinin yaranma tarixi və müstəqillik dövrünün siyasi hadisələri elmi tədqiqatlar vasitəsilə daha geniş araşdırılmalıdır.Məktəb və universitetlərdə Dövlət Bayrağı Gününə həsr olunmuş tədbirlər faktlara əsaslanmalı, gənclərin tədqiqat və müzakirə imkanları genişləndirilməlidir. Dövlət bayrağından istifadə qaydaları, onun hüquqi statusu və dövlət atributlarına hörmətlə bağlı qanunvericilik normaları ictimaiyyətə daha geniş izah olunmalıdır. Azərbaycanın elmi, mədəni, idman və iqtisadi nailiyyətlərinin beynəlxalq platformalarda təqdim olunması dövlət bayrağının daşıdığı mənanın daha geniş coğrafiyada tanıdılmasına xidmət etməlidir. Dövlət rəmzlərinin tarixi haqqında rəqəmsal arxivlərin, interaktiv tədris materiallarının, sənədli filmlərin və elektron məlumat bazalarının yaradılması gənclərin bu sahəyə marağını artıra bilər. Bayrağın ümumxalq rəmzi kimi qəbul olunması siyasi və ictimai fərqlərdən asılı olmayaraq bütün vətəndaşların ortaq dövlətçilik dəyərlərinə hörmətini gücləndirməlidir. Bu istiqamətlər üzrə görülən işlər Dövlət Bayrağı Gününün mahiyyətini daha dərindən anlamağa və onun ictimai həyatdakı rolunu gücləndirməyə imkan verəcək.9 Noyabr – Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağı Günü xalqımızın müstəqillik tarixinin, milli kimliyinin və dövlətçilik ənənələrinin təntənəsidir. 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tərəfindən qəbul edilən üçrəngli bayraq 1920-ci ildə müstəqilliyin itirilməsi ilə dövlət rəmzi statusundan məhrum olsa da, xalqımızın tarixi yaddaşında yaşamağa davam etdi. 1990-cı ildə Naxçıvanda yenidən dövlət rəmzi kimi təsdiqlənməsi, 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağı statusunu qazanması müstəqillik tariximizin mühüm mərhələləri oldu. Sonrakı illərdə Dövlət Bayrağı Meydanının yaradılması, 9 Noyabrın Dövlət Bayrağı Günü kimi təsis edilməsi, bayrağın hüquqi statusunun möhkəmləndirilməsi və onun beynəlxalq tədbirlərdə geniş təmsil olunması dövlət atributuna ehtiramın institusional əsaslarını gücləndirdi. 2020–2026-cı illər isə bayrağımızın tarixində yeni siyasi və mənəvi məzmun yaratdı. Vətən müharibəsindən sonra azad edilmiş ərazilərdə üçrəngli bayrağın ucaldılması, 2021-ci ildə Şuşada dalğalanması, 2023-cü ildə Xankəndi, Xocalı, Xocavənd, Ağdərə və Əsgəranda yüksəldilməsi dövlət suverenliyinin və milli birliyin rəmzi kimi onun əhəmiyyətini daha da artırdı. Bu gün üçrəngli bayrağımız dövlət müəssisələrinin üzərində, beynəlxalq tədbirlərdə, idman arenalarında, diplomatik nümayəndəliklərdə, məktəblərdə və azad edilmiş torpaqlarda dalğalanır. Hər bir məkan bayrağın daşıdığı dövlətçilik məzmununun fərqli ifadəsidir. Mənim qənaətimcə, Dövlət Bayrağına ehtiramın ən mühüm göstəricisi onun mənasını dərk etmək və ifadə etdiyi dəyərlərə gündəlik həyatda sadiq qalmaqdır. Bayrağımıza hörmət dövlətimizin qanunlarına hörmət, milli tariximizə bağlılıq, cəmiyyət qarşısında məsuliyyət, elmə və təhsilə münasibət, ölkəmizin inkişafına verilən töhfə ilə tamamlanmalıdır. Bayraq xalqın ortaq tarixini birləşdirir, dövlətin suverenliyini təmsil edir və gələcək nəsillərə müstəqilliyin necə böyük tarixi məsuliyyət olduğunu xatırladır.Bizim üçrəngli bayrağımız 1918-ci ildə müstəqillik arzusu ilə qəbul edilib, çətin tarixi sınaqlardan keçərək yenidən dövlətçilik rəmzinə çevrilib və bu gün müstəqil Azərbaycanın səmasında dalğalanır. Onun hər rəngində tariximiz, hər simvolunda milli yaddaşımız, hər dalğalanışında isə müstəqil dövlətimizin gələcəyinə inam var. Bayrağımız keçmişimizin yaddaşıdır, bu günümüzün qürurudur, gələcəyimizin məsuliyyətidir. Onu ucaltmaq şərəf, qorumaq vəzifə, layiq olduğu dövlətçilik dəyərləri ilə yaşatmaq isə hər bir Azərbaycan vətəndaşının borcudur.
Yaşasın müstəqil Azərbaycan! Uca olsun üçrəngli Dövlət Bayrağımız!
Fərid Mustafayev,
YAP Yasamal rayon təşkilatının fəalı
