Cəbrayıl rayonunun işğalı Azərbaycan tarixinin ən ağrılı və unudulmaz səhifələrindən biridir. 1993-cü il avqustun 23-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin hücumu nəticəsində Cəbrayıl rayonu işğal olundu və rayonun dinc əhalisi doğma torpaqlarından didərgin düşdü. O gün Cəbrayılın küçələrinə çökmüş sükut əslində minlərlə insanın ürəyində qopan böyük bir fəryad idi. İnsanlar illərlə yaşadıqları evlərini, həyətlərini, bağlarını, məktəblərini, müqəddəs ziyarətgahlarını və ata-baba məzarlarını geridə qoyaraq məcburi köçkün həyatına üz tutdular. Bir zamanlar uşaqların səsi ilə canlanan kəndlər, insanların gündəlik zəhməti ilə nəfəs alan həyətlər, çayların və bulaqların ətrafında qurulan həyat işğalın ağır kölgəsi altında qaldı. Cəbrayıl sakinləri üçün bu ayrılıq sadəcə bir coğrafi məkandan uzaq düşmək deyildi; bu, insanın öz doğma yaddaşından, uşaqlıq xatirələrindən və ata-baba ocağından ayrı qalması idi. Lakin illər keçsə də, Cəbrayıl xalqın yaddaşından silinmədi. Hər bir ailə öz doğma kəndinin adını yaşatdı, ata-babadan eşitdiyi xatirələri övladlarına danışdı və bir gün həmin torpaqlara qayıdacaqlarına olan inamını qorudu.
İşğal illərində Cəbrayılın yaşayış məntəqələri, tarixi-mədəni irsi və sosial infrastrukturu böyük dağıntılara məruz qaldı. Rayonun məktəbləri, mədəniyyət ocaqları, dini və tarixi abidələri, yaşayış evləri və təsərrüfat obyektləri ağır zərər gördü. Lakin dağıdılan daş divarlarla birlikdə Cəbrayılın ruhunu dağıtmaq mümkün olmadı. Çünki Vətən sevgisi bəzən bir evin divarlarından, bir küçənin daşlarından və ya bir ağacın kölgəsindən daha güclü olur. Cəbrayıl sakinlərinin qəlbində yaşatdığı yurd sevgisi illər boyu sönməyən çıraq kimi yol göstərdi. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi bu uzun ayrılığın sonuna doğru tarixi yol açdı. Azərbaycan Ordusunun Cəbrayıl istiqamətində apardığı uğurlu döyüş əməliyyatları nəticəsində rayonun kəndləri bir-birinin ardınca azad edildi. 2020-ci il oktyabrın 4-də isə Cəbrayıl şəhərinin azad olunması xəbəri bütün Azərbaycanı böyük sevincə bürüdü. Bu xəbər uzun illər doğma yurdunun həsrəti ilə yaşayan insanlar üçün sadəcə hərbi qələbə xəbəri deyildi; bu, illərlə qorunan ümidin gerçəyə çevrilməsi, yurd qapılarının yenidən açılması və Azərbaycan bayrağının doğma torpaqda dalğalanması demək idi.
Cəbrayılın azad olunması ilə rayonun tarixində yeni bir səhifə açıldı. İşğal illərinin qaranlıq izləri tədricən quruculuq və bərpa işləri ilə əvəzlənməyə başladı. Vaxtilə insanların göz yaşları ilə tərk etdiyi torpaqlarda bu gün yeni yolların, yaşayış məhəllələrinin, sosial obyektlərin və müasir infrastrukturun qurulması həmin torpaqların yenidən həyata qovuşmasının ifadəsidir. Cəbrayılın azadlığı uğrunda canından keçən şəhidlərin müqəddəs xatirəsi isə bu qələbənin mənəvi dayağıdır. Onların qəhrəmanlığı sayəsində uzun illər həsrətlə gözlənilən qayıdış mümkün oldu. Cəbrayılın hər daşı, hər yolu, hər kəndi bu tarixə şahidlik edir. Bu torpaq həm itkinin ağrısını, həm də azadlığın sevincini özündə yaşadır. Bu gün Cəbrayılın adı yalnız 1993-cü ilin işğalı ilə deyil, 2020-ci ilin qələbəsi ilə də xatırlanır. Onun tarixində ağrılı bir ayrılıq olsa da, həmin ayrılığın sonunda böyük bir qayıdış yazıldı. Cəbrayıl Azərbaycan xalqının yaddaşında Vətənə bağlılığın, səbrin, mübarizənin və doğma torpağa qayıdış arzusunun canlı rəmzi kimi yaşayır.
Siyasət Həsənov,
YAP Xəzər rayon təşkilatının məsləhətçisi
