
Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında münasibətlərin inkişafında enerji sahəsi uzun illər ərzində aparıcı istiqamətlərdən biri olub. İki ölkə arasında formalaşmış iqtisadi əlaqələr yalnız enerji resurslarının hasilatı və ixracı ilə məhdudlaşmayaraq investisiya, infrastruktur, maliyyə, nəqliyyat və texnologiya sahələrini də əhatə edən geniş əməkdaşlıq modelinə çevrilib. 2026-cı il noyabrın 12-də Dublin şəhərində imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə bu təcrübənin yeni iqtisadi çağırışlara uyğunlaşdırılması və əməkdaşlığın daha geniş istiqamətlər üzrə inkişaf etdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Böyük Britaniya ilə Azərbaycanın enerji sahəsində otuz ildən artıq müddəti əhatə edən əməkdaşlığı müstəqillik dövrünün mühüm iqtisadi reallıqlarından biridir. Azərbaycanın enerji potensialının beynəlxalq bazarlara çıxarılması, xarici investisiyaların cəlb edilməsi və enerji infrastrukturunun inkişafı ölkənin iqtisadi imkanlarının genişlənməsində mühüm rol oynayıb. Bu prosesdə Britaniya kapitalının və şirkətlərinin iştirakı iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin möhkəmlənməsinə şərait yaradıb. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Böyük Britaniya Azərbaycanın Avropadakı ən böyük investorudur. Bu fakt ikitərəfli iqtisadi münasibətlərin miqyasını və qarşılıqlı maraqların səviyyəsini göstərir.
Enerji əməkdaşlığının tarixi əhəmiyyəti Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi beynəlxalq iqtisadi sistemə inteqrasiyası ilə sıx bağlıdır. Ölkənin enerji resurslarının səmərəli istifadəsi, beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlıq və ixrac marşrutlarının inkişafı Azərbaycanın iqtisadi suverenliyinin möhkəmləndirilməsinə, dövlət gəlirlərinin artırılmasına və infrastrukturun yenilənməsinə töhfə verib. Eyni zamanda bu əməkdaşlıq Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində etibarlı tərəfdaş kimi tanınmasına imkan yaradıb.
Lakin müasir dövrdə enerji sektorunun qarşısında yeni vəzifələr dayanır. Qlobal enerji keçidi, iqlim dəyişiklikləri, karbon emissiyalarının azaldılması və bərpaolunan enerji mənbələrinin payının artırılması dövlətlərin enerji siyasətində yeni yanaşmaların tətbiqini zəruri edir. Azərbaycan da öz enerji potensialını şaxələndirmək, ənənəvi enerji resurslarından əldə olunan imkanları yeni texnologiyaların inkişafına yönəltmək və yaşıl enerji istehsalını genişləndirmək istiqamətində ardıcıl addımlar atır. Böyük Britaniya ilə imzalanmış yeni Bəyannamə bu sahədə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi üçün mühüm çərçivə yaradır.
Sənəddə bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı, yaşıl maliyyə və aşağı karbonlu texnologiyalar üzrə əməkdaşlığın xüsusi vurğulanması diqqətəlayiqdir. Bu istiqamətlər yalnız ekoloji məsələlərin həlli baxımından deyil, həm də yeni iqtisadi dəyərin yaradılması, investisiya mühitinin genişləndirilməsi və texnoloji modernləşmə baxımından əhəmiyyətlidir. Günəş və külək enerjisi layihələrinin inkişafı, enerji saxlama sistemlərinin tətbiqi, elektrik şəbəkələrinin modernləşdirilməsi və enerji səmərəliliyinin artırılması gələcək əməkdaşlığın perspektivli sahələri kimi çıxış edir.
Yaşıl maliyyə mexanizmləri də bu prosesdə xüsusi rol oynayır. Bərpaolunan enerji layihələrinin maliyyələşdirilməsi, uzunmüddətli investisiyaların cəlb edilməsi və ekoloji meyarlara uyğun maliyyə alətlərinin tətbiqi böyük həcmli layihələrin reallaşdırılmasına imkan verir. Böyük Britaniyanın maliyyə bazarları və investisiya institutları sahəsindəki təcrübəsi Azərbaycanın bu istiqamətdəki təşəbbüsləri üçün faydalı ola bilər. Eyni zamanda Azərbaycan bazarında yeni layihələrin inkişafı Britaniya investorları üçün də əlavə imkanlar yaradır.
Bəyannamənin iqtisadi hissəsində ticarət və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsi, biznes subyektləri arasında birbaşa tərəfdaşlığın təşviqi və prioritet sektorlarda uzunmüddətli kommersiya əlaqələrinin qurulması nəzərdə tutulur. Bu yanaşma iqtisadi əməkdaşlığın yalnız dövlətlərarası səviyyədə deyil, özəl sektorun fəal iştirakı ilə inkişaf etdirilməsinə şərait yaradır. Şirkətlər arasında təcrübə mübadiləsi, texnologiya transferi, birgə müəssisələrin yaradılması və yeni bazarlara çıxış imkanlarının araşdırılması iqtisadi münasibətlərin real məzmununu genişləndirə bilər.
İqtisadi şaxələndirmə Azərbaycanın uzunmüddətli inkişaf strategiyasında mühüm yer tutur. Neft və qaz sektorunun yaratdığı maliyyə imkanlarının qeyri-neft iqtisadiyyatının inkişafına yönəldilməsi, sənaye potensialının artırılması, kənd təsərrüfatı, logistika, rəqəmsal iqtisadiyyat və xidmət sahələrinin genişləndirilməsi dayanıqlı iqtisadi modelin formalaşdırılması üçün vacibdir. Böyük Britaniya ilə əməkdaşlığın infrastruktur, xidmətlər, maliyyə və innovasiya sahələrini əhatə etməsi bu məqsədlərə əlavə dəstək verə bilər.
Sənəddə Orta Dəhlizin inkişafına dəstəyin ayrıca qeyd olunması da iqtisadi baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında yerləşən strateji coğrafi mövqeyi sayəsində beynəlxalq yükdaşımalar sistemində mühüm rol oynayır. Nəqliyyat infrastrukturunun modernləşdirilməsi, dəmir yollarının və avtomobil yollarının inkişafı, liman və logistika imkanlarının genişləndirilməsi ölkənin tranzit potensialını artırır. Orta Dəhliz təkcə nəqliyyat marşrutu deyil, həm də müxtəlif regionlar arasında iqtisadi əlaqələri gücləndirən geniş əməkdaşlıq platformasıdır.
Böyük Britaniya ilə bu istiqamətdə əməkdaşlıq nəqliyyat və logistika layihələrinin maliyyələşdirilməsi, müasir idarəetmə texnologiyalarının tətbiqi və beynəlxalq ticarət zəncirlərinin inkişafı baxımından faydalı ola bilər. Marşrutun səmərəliliyinin artırılması yükdaşımaların sürətinə, xidmət keyfiyyətinə və regional ticarətin genişlənməsinə müsbət təsir göstərə bilər. Azərbaycanın tranzit imkanlarının inkişafı isə ölkənin beynəlxalq iqtisadi əlaqələr sistemində rolunu daha da gücləndirər.
Birgə Hökumətlərarası Ticarət və İqtisadi Əməkdaşlıq Komissiyasının sənəddə əsas platforma kimi müəyyən edilməsi iqtisadi təşəbbüslərin əlaqələndirilməsi baxımından vacibdir. Komissiya investisiya, iqtisadi şaxələndirmə, Orta Dəhliz və enerji əməkdaşlığı üzrə layihələrin müzakirəsi və irəlilədilməsi üçün institusional mexanizm rolunu oynaya bilər. Bu qurum vasitəsilə biznes dairələrinin ehtiyaclarının öyrənilməsi, mövcud maneələrin müəyyənləşdirilməsi və yeni iqtisadi təşəbbüslərin hazırlanması mümkündür.
Maliyyə və kapital bazarları üzrə əməkdaşlıq da Bəyannamənin əhatə etdiyi perspektivli sahələrdəndir. Ticarətin maliyyələşdirilməsi, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı, yaşıl investisiyalar və maliyyə sektorunun dayanıqlığının artırılması üzrə təcrübə mübadiləsi iqtisadi əlaqələrin keyfiyyətini yüksəldə bilər. Maliyyə institutları arasında dialoqun genişləndirilməsi beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarının artırılması və investisiya mühitinin daha da təkmilləşdirilməsi üçün əhəmiyyətlidir.
Tərəfdaşlığın iqtisadi məzmunu yalnız kapital və texnologiya ilə məhdudlaşmır. Təhsil və peşə bacarıqlarının inkişafı da iqtisadi məhsuldarlığın artırılmasının əsas şərtlərindəndir. Sənəddə rəqəmsal və texniki bacarıqlar, peşə təhsili, ali təhsil və dövlət sektorunda hazırlıq proqramlarının inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulur. Bu, əmək bazarının dəyişən tələblərinə uyğun mütəxəssislərin yetişdirilməsinə və iqtisadiyyatın yeni texnoloji mərhələyə uyğunlaşdırılmasına xidmət edir.
Azərbaycan-Böyük Britaniya iqtisadi əməkdaşlığının yeni mərhələsi ənənəvi enerji tərəfdaşlığını müasir iqtisadiyyatın tələbləri ilə birləşdirir. Enerji təhlükəsizliyi, bərpaolunan enerji, yaşıl maliyyə, nəqliyyat-logistika, ticarət və innovasiya sahələrinin vahid strateji çərçivədə nəzərdən keçirilməsi münasibətlərin daha geniş potensiala malik olduğunu göstərir. Bu əməkdaşlığın uğuru qəbul olunmuş prinsiplərin konkret layihələrə çevrilməsindən, biznes dairələrinin fəallığından və institusional mexanizmlərin səmərəli fəaliyyətindən asılı olacaq. Yeni Bəyannamə isə həmin məqsədlərə çatmaq üçün zəruri siyasi və hüquqi zəmini formalaşdırır.
Təhmasib Məmmədova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı



