
Regional sülh və təhlükəsizlik müasir beynəlxalq münasibətlərin ən mühüm prioritetləri sırasındadır. Dövlətlərin iqtisadi inkişafı, investisiya mühitinin cəlbediciliyi, nəqliyyat və kommunikasiya əlaqələrinin genişlənməsi, eləcə də sosial rifahın yüksəldilməsi bilavasitə sabit təhlükəsizlik mühitindən asılıdır. Bu baxımdan regional təhlükəsizliyin qorunması yalnız ayrı-ayrı dövlətlərin deyil, beynəlxalq tərəfdaşların da ortaq məsuliyyəti kimi çıxış edir. Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamədə regional sülh və sabitliyin dəstəklənməsinin əsas prioritetlərdən biri kimi müəyyən edilməsi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan Cənubi Qafqazın geosiyasi və geoiqtisadi mənzərəsində mühüm mövqeyə malik dövlətdir. Ölkənin yerləşdiyi coğrafi məkan Avropa ilə Asiya arasında siyasi, iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı üçün geniş imkanlar yaradır. Eyni zamanda regionun mürəkkəb tarixi və təhlükəsizlik reallıqları dövlətlərin qarşılıqlı etimada əsaslanan münasibətlər qurmasını zəruri edir. Azərbaycanın xarici siyasətində regional sabitliyin təmin olunması, münaqişələrin beynəlxalq hüquq əsasında həlli və əməkdaşlıq mühitinin yaradılması mühüm istiqamətlərdən biri olub.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən xarici siyasət kursu Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin möhkəmləndirilməsinə və ölkənin etibarlı tərəfdaş kimi tanınmasına yönəlib. Azərbaycanın müxtəlif dövlətlərlə siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik sahələrində əlaqələrini genişləndirməsi regional əməkdaşlıq imkanlarının artmasına xidmət edir. Böyük Britaniya ilə strateji tərəfdaşlığın təhlükəsizlik istiqamətində yeni müddəalarla zənginləşdirilməsi də bu siyasətin mühüm nəticələrindən biridir.
Birgə Bəyannamədə tərəflərin regional sülh və sabitliyi dəstəkləmək məqsədilə müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı gücləndirmək barədə razılığa gəlməsi diqqətəlayiqdir. Bu müddəa iki ölkənin təhlükəsizlik məsələlərinə yalnız ikitərəfli münasibətlər çərçivəsində deyil, daha geniş regional kontekstdə yanaşdığını göstərir. Regional sabitliyin qorunması üçün dövlətlər arasında siyasi dialoqun, qarşılıqlı etimadın və institusional əməkdaşlığın inkişafı mühüm şərtdir.
Sənəddə ümumi təhdidlərin qarşısını almaq, onları yayındırmaq və yaranan risklərə cavab vermək imkanlarının artırılması barədə ortaq öhdəliklərin təsdiqlənməsi müasir təhlükəsizlik yanaşmasının mühüm elementidir. Təhlükəsizlik mühitində meydana çıxan çağırışlar getdikcə daha mürəkkəb xarakter alır. Bu təhdidlər bəzən dövlət sərhədlərini aşır və müxtəlif ölkələrin birgə fəaliyyətini zəruri edir. Belə şəraitdə təhlükəsizlik sahəsində məlumat mübadiləsi, təcrübə paylaşımı və əlaqələndirilmiş fəaliyyət mexanizmləri xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Böyük Britaniya ilə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi Azərbaycanın təhlükəsizlik sahəsində beynəlxalq təcrübədən faydalanması və öz institusional imkanlarını daha da inkişaf etdirməsi üçün əlavə imkanlar yaradır. Müdafiə təlimləri, potensialın artırılması və qarşılıqlı fəaliyyətə yönəlmiş təşəbbüslər tərəflərin praktiki əməkdaşlığının əsas istiqamətləri kimi müəyyənləşdirilib. Bu fəaliyyətlər müxtəlif təhlükəsizlik strukturlarının peşəkarlığının artırılması, yeni yanaşmaların mənimsənilməsi və müasir çağırışlara daha hazırlıqlı olmaq baxımından faydalıdır.
Yüksək səviyyəli siyasi təmasların davamlılığının təmin olunması da regional təhlükəsizlik baxımından mühüm amildir. Bəyannamədə ikitərəfli, regional və beynəlxalq məsələlər üzrə koordinasiyanın dərinləşdirilməsi barədə razılıq əldə edilib. Bu, tərəflərin qarşılıqlı maraq doğuran məsələlər üzrə mövqelərini müntəzəm müzakirə etməsi və ortaq yanaşmalar formalaşdırması üçün əlverişli zəmin yaradır. Siyasi dialoqun davamlılığı təhlükəsizlik sahəsində qəbul olunan qərarların ardıcıllığını və əməkdaşlığın səmərəliliyini artırır.
Azərbaycanın regional siyasətində sülh gündəliyi xüsusi yer tutur. Ölkəmiz Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sabitliyin təmin edilməsinin, dövlətlər arasında münasibətlərin beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri əsasında qurulmasının və iqtisadi əlaqələrin inkişaf etdirilməsinin tərəfdarıdır. Regional əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəqliyyat-kommunikasiya imkanlarının bərpasına, ticarət əlaqələrinin artmasına və regionun beynəlxalq iqtisadi sistemə daha sıx inteqrasiyasına şərait yarada bilər.
Bu kontekstdə təhlükəsizlik və iqtisadi inkişaf arasında qarşılıqlı əlaqə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sabitlik olmadan böyük infrastruktur və investisiya layihələrinin reallaşdırılması çətinləşir. Eyni zamanda iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi dövlətlər arasında qarşılıqlı maraqları artırır və sülhün qorunması üçün əlavə stimul yaradır. Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında strateji tərəfdaşlığın müdafiə, təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, enerji və nəqliyyat istiqamətlərini birləşdirməsi bu baxımdan kompleks yanaşmanın nümunəsidir.
Bəyannamədə çoxtərəfli platformalarda beynəlxalq sülhə və təhlükəsizliyə birgə töhfə vermək niyyətinin təsdiqlənməsi də mühüm siyasi məna daşıyır. Müasir dünyada təhlükəsizlik məsələlərinin bir çoxu beynəlxalq təşkilatlar və çoxtərəfli əməkdaşlıq mexanizmləri çərçivəsində müzakirə olunur. Dövlətlərin ortaq maraqlar əsasında bu platformalarda əməkdaşlıq etməsi beynəlxalq təhlükəsizlik gündəliyinin formalaşdırılmasına və qlobal problemlərin həllinə töhfə verir.
Azərbaycanın beynəlxalq təşkilatlarda fəal iştirakı, müxtəlif dövlətlərlə dialoq qurmaq imkanları və regional məsələlər üzrə mövqeyini ifadə etməsi onun xarici siyasətinin mühüm xüsusiyyətlərindəndir. Böyük Britaniya ilə çoxtərəfli platformalarda əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi tərəflərin ortaq maraq doğuran məsələlərdə əlaqələndirilmiş fəaliyyətinə imkan yarada bilər. Bu, beynəlxalq sülh və təhlükəsizlik təşəbbüslərinin dəstəklənməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Regional sabitliyin qorunmasında hüquq-mühafizə və sərhəd idarəçiliyi sahəsində əməkdaşlıq da xüsusi rol oynayır. Bəyannamədə qanunun aliliyinin və institusional dayanıqlığın gücləndirilməsi məqsədilə hüquq-mühafizə orqanları arasında tərəfdaşlığın inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulur. Sərhəd idarəçiliyi, məhkəmə və hüquqi əməkdaşlıq sahələrində əlaqələrin genişləndirilməsi dövlət institutlarının səmərəliliyinin artırılmasına və təhlükəsizlik mühitinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir.
Qanunun aliliyi təhlükəsiz və dayanıqlı cəmiyyətin əsas şərtlərindən biridir. Hüquqi institutların müstəqil və səmərəli fəaliyyəti, qanunvericiliyin tətbiqində ardıcıllıq və dövlət qurumları arasında əlaqələndirmə ictimai etimadın möhkəmlənməsinə kömək edir. Bu baxımdan Böyük Britaniya ilə hüquqi əməkdaşlığın inkişafı təcrübə mübadiləsi və institusional imkanların genişləndirilməsi üçün faydalı perspektivlər yaradır.
Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərində təhlükəsizlik sahəsinin daha geniş məzmun qazanması tərəfdaşlığın uzunmüddətli xarakter daşıdığını göstərir. Regional sabitliyin dəstəklənməsi, ümumi təhdidlərə qarşı hazırlığın artırılması, siyasi koordinasiyanın gücləndirilməsi və beynəlxalq platformalarda birgə fəaliyyət iki ölkənin əməkdaşlığını yeni səviyyəyə yüksəldir. Bu tərəfdaşlıq həm Azərbaycanın təhlükəsizlik maraqlarına, həm də Cənubi Qafqazda davamlı sülh və əməkdaşlıq mühitinin formalaşdırılması məqsədinə xidmət edən mühüm siyasi mexanizmdir.
Almaz Rəhimova,
YAP Xətai rayon təşkilatı fəalı



