Azərbaycanın müstəqillik tarixində Konstitusiyanın qəbul edilməsi dövlətin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən əsas hadisələrdən biridir. Bu sənəd ölkənin siyasi quruluşunu, dövlət hakimiyyətinin fəaliyyət prinsiplərini və vətəndaşların hüquqlarını müəyyən etməklə müstəqil dövlətçiliyin hüquqi təməlini yaratmışdır. Konstitusiya milli maraqların qorunması, hüquqi münasibətlərin tənzimlənməsi və dövlətin davamlı inkişafının təmin olunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Müstəqilliyin bərpasından sonra Azərbaycan qarşısında yeni dövlət idarəçiliyi sisteminin qurulması və hüquqi institutların formalaşdırılması vəzifəsi dayanırdı. Dövlətin suverenliyinin möhkəmləndirilməsi, qanunvericilik sisteminin yaradılması və vətəndaş hüquqlarının təmin edilməsi bu prosesin əsas istiqamətlərini təşkil edirdi. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq referendumu ilə qəbul edilmiş Konstitusiya həmin vəzifələrin hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirən mühüm sənədə çevrildi.
Konstitusiyanın hazırlanması ümummilli lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilmişdir. Bu proses müstəqil dövlətin idarəçilik modelinin müəyyənləşdirilməsi və hüquqi dövlət quruculuğunun əsaslarının formalaşdırılması baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyır. Konstitusiya xalqın suveren iradəsini ifadə etməklə yanaşı, dövlətin siyasi və hüquqi sisteminin fəaliyyət prinsiplərini də müəyyən etmişdir.
Prezident İlham Əliyevin Konstitusiyanın tarixi roluna dair fikirləri bu sənədin müstəqil Azərbaycanın inkişafında tutduğu mövqeyi vurğulayır. Onun qeyd etdiyi kimi, referendum yolu ilə qəbul olunmuş Əsas Qanun müasir, demokratik, dünyəvi və hüquqi dövlət quruculuğuna keçidi təsbit etmişdir. Bu qiymətləndirmə Konstitusiyanın təkcə hüquqi sənəd kimi deyil, həm də Azərbaycanın müstəqil inkişaf yolunu müəyyən edən tarixi sənəd kimi əhəmiyyətini göstərir.
Əsas Qanunun mühüm funksiyalarından biri dövlət hakimiyyətinin fəaliyyətini hüquqi çərçivədə müəyyənləşdirməkdir. Dövlət orqanlarının səlahiyyətlərinin təsbit edilməsi, hakimiyyət bölgüsü prinsipinin tətbiqi və qanunların aliliyinin qorunması idarəçilik sisteminin əsasını təşkil edir. Bu prinsiplər dövlət fəaliyyətinin ardıcıllığını təmin edir və ictimai münasibətlərin qanunvericiliyə uyğun tənzimlənməsinə imkan yaradır.
Konstitusiya ölkənin iqtisadi və sosial inkişafının hüquqi əsaslarının formalaşmasında da mühüm rol oynayır. Mülkiyyət hüququ, əmək hüquqları, təhsil almaq və sosial təminatla bağlı müddəalar dövlətin cəmiyyət qarşısında məsuliyyətinin müəyyənləşdirilməsinə kömək edir. Bu hüquqların həyata keçirilməsi üçün qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi, sosial proqramların icrası və dövlət xidmətlərinin inkişafı vacibdir. Hüquqi təminatların mövcudluğu vətəndaşların imkanlarının genişlənməsinə və ictimai münasibətlərin daha sistemli şəkildə qurulmasına şərait yaradır.
Milli inkişafın digər mühüm istiqaməti hüquqi mədəniyyətin formalaşdırılmasıdır. Konstitusiyanın müddəalarının əhali tərəfindən öyrənilməsi insanların hüquq və vəzifələrini daha yaxşı anlamasına imkan verir. Hüquqi məlumatlılıq vətəndaşların qanuni müdafiə vasitələrindən istifadə etməsinə, dövlət orqanları ilə münasibətlərini hüquqi əsaslarla qurmasına və ictimai məsuliyyətini dərk etməsinə kömək edir. Bu prosesdə təhsil müəssisələrinin və ictimai maarifləndirmə təşəbbüslərinin rolu böyükdür.
Konstitusiya milli suverenliyin və dövlət müstəqilliyinin qorunması baxımından da xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Dövlətin öz daxili və xarici siyasətini müstəqil həyata keçirməsi, milli maraqlarını müdafiə etməsi və idarəçilik sistemini hüquqi əsaslarla təşkil etməsi suverenliyin əsas göstəricilərindəndir. Əsas Qanun bu prinsipləri təsbit etməklə Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi fəaliyyətinin hüquqi çərçivəsini müəyyənləşdirir.
12 Noyabr – Konstitusiya Günü Azərbaycan xalqının dövlətçilik tarixində mühüm yer tutan hüquqi hadisənin ildönümüdür. Bu tarix müstəqil dövlətin əsas qanununun qəbulunu, milli qanunvericilik sisteminin formalaşmasını və hüquqi dövlət quruculuğunun inkişafını xatırladır. Eyni zamanda, Konstitusiyanın müddəalarının qorunması və hüquqi prinsiplərin gündəlik həyatda tətbiqi zərurətini diqqətə çatdırır.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası ölkənin müstəqilliyinin hüquqi təminatı, dövlət idarəçiliyinin əsas çərçivəsi və milli inkişafın fundamental dayaqlarından biridir. Onun prinsiplərinə uyğun fəaliyyət göstərilməsi, insan hüquqlarının qorunması və hüquqi mədəniyyətin yüksəldilməsi dövlətçiliyimizin davamlı inkişafına xidmət edir. Əsas Qanunun tarixi əhəmiyyətinin dərk olunması və konstitusion dəyərlərə hörmət müstəqil Azərbaycanın gələcək inkişafı üçün mühüm şərtlərdəndir.
Ramiz Mahmudova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
