AnalitikaGündəmSiyasət

Murovdağın ətəyində yeni eranın başlanğıcı: Kəlbəcər şəhərinin baş planı

Şəhərlərin gələcəyi onların bu gün necə planlaşdırılmasından asılıdır. İllər sonra hansı küçələrdən insanların keçəcəyi, uşaqların harada təhsil alacağı, ailələrin hansı məhəllələrdə yaşayacağı və ictimai həyatın hansı məkanlarda cəmləşəcəyi şəhərsalma qərarları ilə müəyyənləşir. Kəlbəcər şəhərinin yenidən qurulması da bu baxımdan sadəcə tikinti prosesi deyil, bütöv yaşayış mühitinin gələcək nəsillərin ehtiyaclarına uyğun formalaşdırılmasıdır. Murovdağın əzəmətli mənzərələri ilə əhatələnən bu şəhərin yeni inkişaf mərhələsi tarixi yaddaşın qorunmasını, təbii landşaftın mühafizəsini və müasir şəhərsalma prinsiplərinin tətbiqini bir araya gətirir.

Kəlbəcər şəhəri uzun illər rayonun inzibati, sosial və iqtisadi mərkəzi olub. Şəhərin həyat ritmi ətraf kəndlərlə, dağlıq ərazilərdəki təsərrüfatlarla və bölgənin təbii imkanları ilə sıx bağlı idi. 1993-cü ildə baş verən işğal şəhərin inkişafını dayandırdı, sakinlərin məcburi köçkün düşməsinə və mövcud şəhər mühitinin ciddi zərər görməsinə səbəb oldu. Təxminən otuz il davam edən ayrılıqdan sonra Kəlbəcərin Azərbaycana qaytarılması onun yenidən qurulması üçün yeni imkanlar yaratdı. Qarşıda duran əsas məsələ şəhəri yalnız əvvəlki vəziyyətinə qaytarmaq deyil, müasir dövrün tələblərinə cavab verən yaşayış məkanına çevirmək idi.

Bu istiqamətdə mühüm mərhələlərdən biri Kəlbəcər şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş Planın təsdiqlənməsi oldu. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti 2024-cü il mayın 1-də müvafiq qərarla sənədi təsdiqləyib. Rəsmi məlumata əsasən, plan hazırlanarkən şəhərin işğaldan əvvəlki vəziyyəti, ərazinin relyefi və tarix-memarlıq ənənələri nəzərə alınıb. Sənəd Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin sifarişi ilə mütəxəssislər tərəfindən hazırlanıb. <Cite refs={[“turn886843search3″,”turn886843search9”]}/>

Baş planın əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, şəhərin inkişafı ayrı-ayrı tikinti layihələrinin təsadüfi yerləşdirilməsi əsasında deyil, ümumi konsepsiya çərçivəsində həyata keçirilir. Yaşayış sahələrinin, ictimai obyektlərin, nəqliyyat yollarının və mühəndis-kommunikasiya şəbəkələrinin bir-biri ilə uyğunlaşdırılması şəhər mühitinin səmərəli təşkilinə imkan verir. Belə planlaşdırma gələcəkdə əhalinin artımını, xidmətlərə tələbatı və iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsini nəzərə almağa şərait yaradır. Şəhərin uzunmüddətli inkişafı üçün bu yanaşma həm tikinti keyfiyyətinə, həm də yaşayış rahatlığına təsir göstərir.

Kəlbəcərin şəhərsalma baxımından əsas xüsusiyyətlərindən biri dağlıq relyefidir. Ərazinin yüksəklik fərqləri, yamaclar və təbii landşaft tikinti işlərinin təşkilində xüsusi mühəndislik həlləri tələb edir. Şəhərin küçə şəbəkəsi və yaşayış məhəllələri planlaşdırılarkən torpaq sahələrinin xüsusiyyətləri, təhlükəsizlik amilləri və nəqliyyat əlaqələri nəzərə alınmalıdır. Dağlıq ərazidə aparılan tikinti zamanı yamacların dayanıqlığı, yağış və qar sularının idarə olunması, yol örtüklərinin davamlılığı və mühəndis qurğularının təhlükəsizliyi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Təbii landşaftın qorunması Kəlbəcərin gələcək simasının formalaşdırılmasında əsas prinsiplərdən biri olmalıdır. Şəhərin gözəlliyi yalnız binaların memarlığı ilə deyil, onu əhatə edən dağlar, yaşıllıq sahələri və açıq məkanlarla da bağlıdır. Buna görə də tikinti işləri təbii mənzərənin xüsusiyyətlərini nəzərə almalı, şəhər mühiti ilə ətraf təbiət arasında uyğunluq yaratmalıdır. Yaşıllıq zolaqları, istirahət məkanları və piyada yolları şəhərin gündəlik həyatına rahatlıq gətirməklə yanaşı, təbii mühitin qorunmasına da kömək edə bilər.

Müasir şəhər anlayışı yaşayış binalarının çoxluğu ilə ölçülmür. İnsanların ehtiyaclarını qarşılayan xidmətlərə asanlıqla çıxış əldə etməsi, təhlükəsiz küçələrdə hərəkət edə bilməsi, uşaqların təhsil müəssisələrinə rahat çatması və yaşlı insanların ictimai məkanlardan maneəsiz istifadə etməsi şəhərsalmanın keyfiyyət göstəricilərindəndir. Kəlbəcərin baş planı çərçivəsində yaşayış və xidmət sahələrinin əlaqəli şəkildə yerləşdirilməsi şəhərin gündəlik həyatını daha səmərəli təşkil etmək üçün əhəmiyyət daşıyır.

Nəqliyyat sistemi şəhərin fəaliyyətini təmin edən əsas elementlərdəndir. Kəlbəcərdə yolların planlaşdırılması həm şəhərdaxili hərəkəti, həm də rayonun digər yaşayış məntəqələri ilə əlaqələrini nəzərə almalıdır. Küçələrin funksional bölgüsü, avtomobillərin hərəkəti, piyada təhlükəsizliyi və ictimai məkanlara çıxış bir-birini tamamlayan məsələlərdir. Dağlıq şəraitdə nəqliyyat infrastrukturunun düzgün qurulması qış aylarında hərəkətin təhlükəsizliyinə və fövqəladə hallarda xidmətlərin operativ fəaliyyətinə də təsir edir.

Mühəndis-kommunikasiya sistemlərinin vahid plan əsasında qurulması şəhərin davamlı işləməsi üçün vacibdir. Elektrik enerjisi, içməli su, kanalizasiya, rabitə və tullantıların idarə olunması sistemləri yaşayış sahələrinin inkişafı ilə paralel şəkildə nəzərdə tutulmalıdır. Bu şəbəkələrin əvvəlcədən düzgün planlaşdırılması gələcəkdə əlavə xərclərin və texniki çətinliklərin yaranma ehtimalını azaldır. Şəhərsalmanın görünməyən, lakin gündəlik həyat üçün ən vacib hissəsi məhz bu sistemlərdir.

Kəlbəcərin yeni şəhər mühitində sosial infrastrukturun rolu da böyükdür. Məktəblər, məktəbəqədər təhsil müəssisələri, səhiyyə obyektləri, mədəniyyət mərkəzləri və idman məkanları şəhər sakinlərinin müxtəlif ehtiyaclarını qarşılamalıdır. Bu obyektlərin yaşayış məhəllələri ilə uyğun məsafədə yerləşdirilməsi insanların gündəlik vaxtına qənaət edir, uşaqların və yaşlıların xidmətlərə çıxışını asanlaşdırır. Sosial infrastrukturun keyfiyyəti şəhərdə məskunlaşan ailələrin həyat səviyyəsinə və yeni mühitə uyğunlaşmasına birbaşa təsir göstərir.

Şəhərin iqtisadi inkişafı da baş planın müəyyən etdiyi istiqamətlərlə uzlaşdırılmalıdır. Kiçik sahibkarlıq obyektləri, xidmət sahələri, ticarət məkanları və turizmlə bağlı fəaliyyətlər üçün əlverişli şərait yaradılması Kəlbəcərdə yeni iş yerlərinin formalaşmasına kömək edə bilər. Bunun üçün nəqliyyat əlaqələrinin, enerji təchizatının və rəqəmsal rabitənin etibarlı olması vacibdir. Şəhər iqtisadiyyatının inkişafı sakinlərin məşğulluq imkanlarını artırmaqla yanaşı, rayonun ümumi iqtisadi dövriyyəyə inteqrasiyasını da gücləndirə bilər.

Kəlbəcərin tarixi yaddaşı şəhərsalma prosesində ayrıca diqqət tələb edir. Şəhərin əvvəlki görünüşü, yerli memarlıq ənənələri və mədəni irslə bağlı məkanlar gələcək inkişaf zamanı nəzərə alınmalıdır. Tarixi irsin qorunması yeni şəhər mühitinin keçmişlə əlaqəsini saxlayır və gələcək nəsillərə bölgənin kimliyi haqqında məlumat verir. Müasir binalar və infrastrukturla tarixi dəyərlər arasında uyğunluq yaradılması Kəlbəcərin özünəməxsus simasını qorumağa imkan verə bilər.

Baş planın 2040-cı ilədək olan dövrü əhatə etməsi şəhərin inkişafına uzunmüddətli baxışın vacibliyini göstərir. Şəhərsalma yalnız bugünkü ehtiyaclara cavab verməməli, gələcəkdə əhalinin artımını, yeni texnologiyaların tətbiqini və iqlim şəraitində baş verə biləcək dəyişiklikləri də nəzərə almalıdır. Enerjiyə qənaət edən binalar, su ehtiyatlarından səmərəli istifadə, ekoloji cəhətdən düşünülmüş nəqliyyat və dayanıqlı infrastruktur gələcək şəhər mühitinin əsas xüsusiyyətlərinə çevrilə bilər.

Kəlbəcərin yenidən qurulması Böyük Qayıdış prosesinin mühüm hissəsidir. Doğma şəhərinə qayıdan insan yalnız ev deyil, ailəsinin gələcəyini quracağı tam yaşayış mühiti axtarır. Təhlükəsiz küçələr, işlək kommunal xidmətlər, təhsil və səhiyyə imkanları, eləcə də məşğulluq perspektivləri qayıdışın davamlı olmasına təsir göstərir. Buna görə də şəhərsalma qərarlarının mərkəzində insan amili dayanmalıdır. İnfrastrukturun əsas məqsədi şəhərin görünüşünü dəyişməkdən daha genişdir: burada insanların rahat və təhlükəsiz yaşamasını təmin etməkdir.

Murovdağın ətəyində yeni şəhər mühitinin formalaşması Kəlbəcərin gələcəyinə yönəlmiş uzunmüddətli prosesdir. Baş plan bu proses üçün istiqamət müəyyənləşdirir, tikinti və infrastruktur layihələrinin əlaqələndirilməsinə zəmin yaradır. Qarşıdakı illərdə layihələrin keyfiyyətlə icrası, təbii mühitin qorunması və sakinlərin ehtiyaclarının nəzərə alınması şəhərin inkişaf nəticələrini müəyyən edəcək. Kəlbəcərin yeni siması onun tarixi yaddaşını yaşadan, təbiətlə uyğunlaşan və müasir həyatın tələblərinə cavab verən şəhər mühitinin qurulmasında özünü

Ramil Teyyubova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı

Oxşar Xəbərlər

Back to top button