Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan ilə Türkiyə arasında müttəfiqlik münasibətlərini rəsmiləşdirən ən mühüm siyasi sənədlərdən biridir. Bu sənəd 15 iyun 2021-ci ildə Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı olan Şuşa şəhərində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən imzalanmışdır.
Bəyannamənin imzalanması Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin yeni mərhələyə yüksəlməsini nümayiş etdirmiş və iki qardaş ölkə arasında əməkdaşlığın müttəfiqlik səviyyəsinə çatdığını təsdiqləmişdir. Şuşa Bəyannaməsi tarixi əhəmiyyətə malik sənəddir. O, Azərbaycan və Türkiyə arasında uzun illər formalaşmış dostluq, qardaşlıq və strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin hüquqi əsaslarını daha da möhkəmləndirmişdir. Sənədin məhz Şuşada imzalanması xüsusi rəmzi məna daşıyır.
Şuşa şəhəri Azərbaycan xalqının tarixində və mədəniyyətində mühüm yer tutur və 2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə olunan qələbənin əsas simvollarından biri hesab edilir.
Buna görə də bəyannamənin Şuşada imzalanması Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasının və regionda yeni siyasi reallıqların göstəricisi kimi qiymətləndirilir. Bəyannamədə siyasi, hərbi, təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, təhsil, mədəniyyət, humanitar və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Tərəflər beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə, dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət etdiklərini bir daha bəyan etmişlər. Sənəddə xarici siyasət sahəsində qarşılıqlı fəaliyyətin gücləndirilməsi, regional və beynəlxalq məsələlərdə birgə mövqe nümayiş etdirilməsi və mütəmadi siyasi məsləhətləşmələrin aparılması vurğulanır. Şuşa Bəyannaməsinin ən mühüm hissələrindən biri müdafiə və təhlükəsizlik məsələlərinə aiddir. Sənədə əsasən, tərəflərdən birinin müstəqilliyinə, suverenliyinə və ya ərazi bütövlüyünə qarşı təhlükə və ya təcavüz baş verərsə, onlar birgə məsləhətləşmələr aparacaq və qarşılıqlı yardım göstərəcəklər. Bu müddəa Azərbaycan və Türkiyə arasında hərbi əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsini nəzərdə tutur. Həmçinin müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq, silahlı qüvvələrin modernləşdirilməsi və birgə hərbi təlimlərin keçirilməsi kimi məsələlər də sənəddə öz əksini tapmışdır. İqtisadi sahədə də Şuşa Bəyannaməsi böyük əhəmiyyət daşıyır. Sənəddə ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi, investisiyaların artırılması, enerji layihələrinin inkişaf etdirilməsi və nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin gücləndirilməsi nəzərdə tutulur. Xüsusilə regionda yeni nəqliyyat marşrutlarının açılması, iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi və ölkələrin tranzit potensialından səmərəli istifadə olunması məsələləri ön plana çəkilmişdir. Bu, həm Azərbaycanın, həm də Türkiyənin iqtisadi inkişafına və regionun inteqrasiyasına mühüm töhfə verə bilər. Bəyannamədə humanitar və mədəni əməkdaşlıq məsələləri də geniş yer tutur. Tərəflər təhsil, elm, mədəniyyət, gənclər və idman sahələrində əlaqələrin gücləndirilməsi, ortaq tarixi və mədəni dəyərlərin qorunması istiqamətində birgə fəaliyyət göstərmək barədə razılığa gəlmişlər. Bu əməkdaşlıq xalqlar arasında dostluq və qardaşlıq münasibətlərinin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. Şuşa Bəyannaməsi yalnız Azərbaycan və Türkiyə üçün deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqaz regionu üçün də mühüm əhəmiyyətə malikdir. Sənəd regionda sülhün, təhlükəsizliyin və sabitliyin təmin edilməsinə, iqtisadi əməkdaşlığın inkişafına və yeni nəqliyyat-kommunikasiya layihələrinin həyata keçirilməsinə dəstək verir.
Eyni zamanda, bu bəyannamə Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin gələcək inkişafı üçün strateji yol xəritəsi hesab olunur.
Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan ilə Türkiyə arasında qardaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərinin ən yüksək səviyyədə təsdiq olunduğu tarixi sənəddir.
Bu sənəd iki dövlət arasında siyasi, hərbi, iqtisadi və humanitar əməkdaşlığın inkişafına güclü təkan vermiş, regionda yeni əməkdaşlıq imkanları yaratmış və Azərbaycan-Türkiyə birliyinin möhkəm əsaslar üzərində qurulduğunu bir daha nümayiş etdirmişdir.
Güləhməd İmanov,
Filologiya üzrə elmlər doktoru, BDU-nun baş müəllim
