2020-ci il noyabrın 8-də Şuşanın işğaldan azad olunması Azərbaycan tarixində yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu. Uzun illər doğma şəhərindən ayrı düşən insanların qayıdış arzusu gerçəkləşdi, ölkəmizin qarşısında isə azad edilmiş ərazilərin bərpası və dayanıqlı inkişafının təmin edilməsi kimi mühüm vəzifələr dayandı. Şuşa Zəfəri ilə əldə olunan tarixi uğurun davamı şəhərin yenidən qurulması, tarixi simasının qorunması, sosial həyatın canlandırılması və gələcək nəsillər üçün müasir yaşayış mühitinin yaradılmasıdır.
İşğal dövrü Şuşanın inkişafını dayandırmış, onun tarixi-mədəni mühitinə ciddi zərər vurmuşdu. Şəhərin infrastrukturu, yaşayış sahələri və mədəniyyət obyektləri uzun müddət normal istifadədən kənarda qalmışdı. Buna görə də azadlıqdan sonra qarşıya qoyulan məqsəd yalnız zədələnmiş obyektlərin bərpası ilə məhdudlaşmırdı. Şuşanın tarixi kimliyini qorumaqla yanaşı, müasir tələblərə cavab verən şəhər mühitinin yaradılması, mühəndis-kommunikasiya sistemlərinin yenilənməsi və insanların rahat yaşayışı üçün şəraitin formalaşdırılması vacib idi.
Şəhərin bərpasında tarixi irslə müasir şəhərsalma prinsipləri arasında düzgün tarazlığın yaradılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şuşanın memarlıq siması onun ən mühüm fərqləndirici xüsusiyyətlərindəndir. Tarixi binalar, qədim küçələr, dini və ictimai tikililər şəhərin keçmişini əks etdirən qiymətli nümunələrdir. Bu obyektlərin qorunması elmi araşdırma, peşəkar bərpa və diqqətli planlaşdırma tələb edir. Yeni infrastrukturun yaradılması zamanı şəhərin təbii landşaftı, memarlıq ənənələri və mədəni dəyərləri nəzərə alınmalıdır.
Şuşanın inkişafı yalnız fiziki quruculuq işləri ilə ölçülmür. Şəhərin yenidən canlı ictimai məkana çevrilməsi üçün burada mədəni tədbirlərin keçirilməsi, təhsil və yaradıcılıq imkanlarının genişləndirilməsi, xidmət sahələrinin inkişafı vacibdir. Mədəniyyət mərkəzləri, sərgi məkanları, kitabxanalar və müxtəlif ictimai təşəbbüslər şəhərin sosial həyatını zənginləşdirə bilər. Şuşanın tarixən daşıdığı mədəni missiyanın bərpası şəhərin gələcək inkişafının əsas istiqamətlərindən biri kimi diqqətdə saxlanılmalıdır.
Böyük Qayıdış prosesi azad edilmiş ərazilərin dirçəldilməsində mühüm mərhələdir. İnsanların doğma yurdlarına qayıtması üçün təhlükəsizlik, yaşayış evləri, yollar, elektrik enerjisi, su təchizatı, rabitə və sosial xidmətlər təmin edilməlidir. Qayıdış yalnız insanların əvvəlki yaşayış yerlərinə köçürülməsi deyil, onların həmin ərazilərdə davamlı həyat qurması deməkdir. Bunun üçün iş yerlərinin yaradılması, sahibkarlığın dəstəklənməsi, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin əlçatan olması vacibdir. Şuşanın inkişafı da bu geniş bərpa strategiyasının tərkib hissəsidir.
Azad edilmiş ərazilərin iqtisadi potensialının üzə çıxarılması yeni imkanlar yaradır. Turizm, xidmət, sənətkarlıq və mədəni tədbirlərin təşkili Şuşanın iqtisadi fəallığını artıra biləcək istiqamətlər sırasındadır. Şəhərin tarixi abidələri, təbii gözəllikləri və mədəni irsi həm yerli, həm də xarici ziyarətçilər üçün cəlbedici imkanlar yaradır. Bununla belə, turizmin inkişafı şəhərin tarixi mühitinə və ekoloji tarazlığına zərər vurmadan həyata keçirilməlidir. Dayanıqlı yanaşma təbii sərvətlərin qorunmasını və iqtisadi faydanın uzunmüddətli olmasını təmin edə bilər.
Şuşada yeni həyatın qurulmasında müasir texnologiyaların tətbiqi də mühüm rol oynaya bilər. Rəqəmsal xidmətlər, enerji səmərəliliyi, ağıllı infrastruktur həlləri və müasir idarəetmə üsulları şəhərin resurslardan daha səmərəli istifadə etməsinə şərait yaradır. Bu imkanlardan istifadə olunarkən tarixi şəhərin özünəməxsusluğunun qorunması əsas prinsip olaraq qalmalıdır. Müasirliklə ənənənin uzlaşdırılması Şuşanı həm keçmişinə bağlı, həm də gələcəyin tələblərinə uyğun inkişaf edən şəhərə çevirə bilər.
Bərpa prosesində insan amili xüsusi yer tutur. Şəhərin gələcəyi burada çalışan mütəxəssislərin, qayıdan sakinlərin, sahibkarların, mədəniyyət işçilərinin və gənclərin fəaliyyətindən asılıdır. Hər bir yeni iş yeri, açılan xidmət məntəqəsi, bərpa edilən mədəniyyət obyekti və həyata keçirilən ictimai təşəbbüs Şuşanın gündəlik həyatının bərpasına töhfə verir. İnsanların doğma şəhərlə əlaqəsinin yenidən qurulması sosial mühitin möhkəmlənməsinə və yerli icma həyatının canlanmasına kömək edir.
Şuşanın dirçəlişi Azərbaycan dövlətinin quruculuq potensialının və milli irsə münasibətinin mühüm göstəricisidir. Qələbə ilə qazanılan tarixi imkanlar ardıcıl əmək, düzgün planlaşdırma və məsuliyyətli idarəetmə vasitəsilə uzunmüddətli nəticələrə çevrilməlidir. Şəhərin qorunması, inkişaf etdirilməsi və gələcək nəsillərə sağlam vəziyyətdə ötürülməsi hər birimizin ortaq məsuliyyətidir.
Şuşa Zəfərindən Böyük Qayıdışa uzanan yol xalqımızın mübarizə əzminin quruculuq iradəsi ilə tamamlanmasını ifadə edir. Şəhərin yenidən abadlaşması, mədəni həyatının canlanması və yaşayış məkanına çevrilməsi azadlığın real nəticələrini nümayiş etdirir. Şuşanın gələcəyi yalnız onun keçmiş şöhrətinin bərpası ilə deyil, həm də sakinlərin rifahı, mədəni irsin qorunması və dayanıqlı inkişafın təmin edilməsi ilə müəyyən olunacaq.
Yasəmən Quliyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
