Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində Ulu Öndər Heydər Əliyevin müstəsna yeri vardır. Onun siyasi fəaliyyəti dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, milli dövlətçilik ənənələrinin qorunması, ölkənin ərazi bütövlüyünün təmin olunması və xalqın firavan gələcəyinin formalaşdırılması istiqamətində mühüm mərhələ təşkil edir. Heydər Əliyevin dövlətçilik fəlsəfəsinin əsasını güclü, müstəqil və öz taleyini özü müəyyən edən Azərbaycan ideyası təşkil edirdi.
1993-cü ildə ölkənin mürəkkəb siyasi və sosial-iqtisadi vəziyyətində xalqın tələbi ilə siyasi hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev ilk növbədə dövlət idarəçiliyində sabitliyin və qanunun aliliyinin təmin edilməsinə xüsusi diqqət yetirdi. Həmin dövrdə dövlət müstəqilliyinin qorunması, ictimai-siyasi sabitliyin bərpası və ölkənin gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi qarşıda duran əsas vəzifələrdən idi. Ulu Öndər dövlətçiliyin yalnız siyasi müstəqillikdən ibarət olmadığını, onun iqtisadi güc, milli həmrəylik, hüquqi dövlət və xalqın iradəsi ilə tamamlandığını vurğulayırdı.
Heydər Əliyevin 21 sentyabr 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Elmlər Akademiyasında ziyalılarla görüşdə söylədiyi fikirlər onun dövlətçilik baxışlarının mahiyyətini aydın şəkildə ifadə edir: “Azərbaycan bir müstəqil dövlət kimi öz taleyinin sahibi, öz torpaqlarının sahibi, öz hüquqlarının sahibi olacaq və gələcək firavan həyatını özü quracaqdır.” Bu fikir müstəqil dövlət anlayışının əsasını təşkil edən üç mühüm məqamı — öz taleyinə sahib olmaq, öz torpaqlarına sahib olmaq və öz hüquqlarını qorumaq prinsipini önə çəkir.
Ulu Öndər üçün dövlət müstəqilliyi ilk növbədə milli iradənin ifadəsi idi. Azərbaycan xalqının öz gələcəyini sərbəst müəyyən etməsi, dövlətin siyasi və iqtisadi qərarlarını milli maraqlara uyğun qəbul etməsi onun dövlətçilik konsepsiyasının mühüm istiqamətlərindən biri olmuşdur. Bu baxış dövlətin daxili sabitliyinin qorunmasını və müstəqil siyasət yürütmək imkanlarının genişləndirilməsini zəruri edirdi.
Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanda dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi istiqamətində ardıcıl addımlar atıldı. Hüquqi dövlət quruculuğu, idarəetmə sisteminin təkmilləşdirilməsi, dövlət orqanlarının fəaliyyətinin qanunvericilik bazasının möhkəmləndirilməsi müstəqilliyin davamlı xarakter almasına xidmət etdi. 1995-ci ildə qəbul edilən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası dövlət quruculuğunun hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirərək ölkənin siyasi sisteminin inkişafında mühüm mərhələ oldu.
Ulu Öndərin dövlətçilik siyasətində milli birlik xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. O hesab edirdi ki, dövlətin gücü yalnız iqtisadi və hərbi imkanlarla ölçülmür. Xalq-dövlət birliyi, vətəndaş həmrəyliyi və milli maraqlar ətrafında səfərbərlik də güclü dövlətin əsas dayaqlarıdır. Buna görə də Heydər Əliyevin siyasətində müxtəlif sosial qrupların, ziyalıların, gənclərin və cəmiyyətin bütün təbəqələrinin dövlət quruculuğunda iştirakına mühüm yer verilirdi.
Ulu Öndər Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində öz milli maraqlarını qoruyan, müstəqil siyasət həyata keçirən dövlət kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsinə də böyük önəm verirdi. Ölkənin xarici siyasət kursunun əsas məqsədlərindən biri Azərbaycanın müstəqilliyinin beynəlxalq səviyyədə möhkəmləndirilməsi, milli maraqlarının müdafiəsi və dünya dövlətləri ilə qarşılıqlı faydalı münasibətlərin inkişaf etdirilməsi idi. Bu siyasət Azərbaycanın regional və beynəlxalq proseslərdə daha fəal iştirakına imkan yaratdı.
Dövlətçilik siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri də iqtisadi müstəqilliyin təmin olunması idi. Heydər Əliyev yaxşı anlayırdı ki, siyasi müstəqilliyin davamlı olması üçün güclü iqtisadi baza formalaşdırılmalıdır. Buna görə Azərbaycanın enerji resurslarından səmərəli istifadə edilməsi, xarici investisiyaların cəlb olunması və ölkənin iqtisadi potensialının inkişaf etdirilməsi istiqamətində mühüm qərarlar qəbul edildi. “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması Azərbaycanın iqtisadi və geosiyasi imkanlarının genişlənməsində mühüm hadisələrdən biri kimi tarixə düşdü.
Heydər Əliyevin dövlətçilik fəlsəfəsində Azərbaycan xalqının milli-mənəvi dəyərlərinin qorunması da xüsusi yer tuturdu. Dil, tarix, mədəniyyət, milli kimlik və tarixi yaddaş dövlət siyasətinin mühüm istiqamətləri kimi nəzərdən keçirilirdi. Ulu Öndər milli dəyərlərlə müasir dövlətçilik prinsiplərinin vəhdətini vacib hesab edir, Azərbaycan cəmiyyətinin öz tarixi köklərinə bağlı şəkildə inkişaf etməsinə böyük əhəmiyyət verirdi.
Ulu Öndərin siyasi irsində gənclər siyasəti də mühüm yer tutur. O, Azərbaycanın gələcəyinin gənc nəslin bilik və bacarıqlarından, vətənpərvərliyindən və dövlətçilik düşüncəsindən asılı olduğunu bildirirdi. Gənclərin dövlət idarəçiliyinə, ictimai həyata və ölkənin inkişaf proseslərinə cəlb olunması üçün mühüm addımlar atıldı. Bununla da gələcək nəsillərin dövlətçilik ənənələrini davam etdirməsi üçün möhkəm zəmin yaradıldı.
Heydər Əliyevin dövlətçilik siyasətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri strateji düşüncə və uzunmüddətli məqsədlərin müəyyənləşdirilməsi idi. O, cari problemlərlə yanaşı, Azərbaycanın gələcək inkişafını da nəzərə alırdı. Dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, iqtisadi potensialın artırılması, milli təhlükəsizliyin təmin olunması və beynəlxalq mövqelərin gücləndirilməsi bir-biri ilə əlaqəli şəkildə həyata keçirilirdi.
Ulu Öndərin müəyyən etdiyi dövlətçilik xətti sonrakı dövrdə də Azərbaycanın inkişafında mühüm rol oynadı. Bu siyasətin davamlılığı dövlət idarəçiliyində varislik, milli maraqların qorunması və strateji inkişaf məqsədlərinin ardıcıl həyata keçirilməsi baxımından özünü göstərdi. Azərbaycanın iqtisadi və siyasi imkanlarının genişlənməsi, beynəlxalq nüfuzunun artması və dövlət institutlarının daha da möhkəmlənməsi müasir dövlətçilik tarixinin mühüm göstəricilərindəndir.
Heydər Əliyevin 1993-cü ildə səsləndirdiyi “Azərbaycan bir müstəqil dövlət kimi öz taleyinin sahibi…” fikri bu gün də dövlətçilik anlayışının mahiyyətini ifadə edən mühüm siyasi baxışlardan biri kimi diqqət çəkir. Bu yanaşmada müstəqillik sadəcə əldə edilmiş siyasi status deyil, onu qorumaq, möhkəmləndirmək və gələcək nəsillərə daha güclü şəkildə ötürmək məsuliyyəti kimi təqdim olunur.
Azərbaycan dövlətçiliyinin inkişafında Heydər Əliyev irsinin mühüm cəhətlərindən biri də dövlət və xalq mənafeyinin vahid məqsəd ətrafında birləşdirilməsidir. Güclü dövlət, sabit cəmiyyət, inkişaf edən iqtisadiyyat və milli həmrəylik onun siyasi kursunun əsas dayaqlarını təşkil edirdi. Bu baxımdan Ulu Öndərin dövlətçilik siyasəti Azərbaycanın müasir tarixində mühüm siyasi irs kimi qiymətləndirilir və dövlət quruculuğu prosesinin öyrənilməsində xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Heydər Əliyevin dövlətçilik konsepsiyasının əsas qayəsi Azərbaycanın müstəqil, güclü və firavan dövlət kimi inkişaf etməsi idi. Onun siyasi irsi dövlət müstəqilliyinin qorunması, milli maraqların müdafiəsi və gələcək inkişaf üçün möhkəm təməllərin yaradılması baxımından mühüm mənbə olaraq qalır. 1993-cü ildə söylənmiş həmin fikir də bu baxışın mahiyyətini aydın ifadə edir: Azərbaycanın öz taleyinin, öz torpaqlarının və öz hüquqlarının sahibi olması və gələcək firavan həyatını özü qurması.
Salmanov Elşən ,
YAP Xətai rayon təşkilatının Mehdi Mehdizadə küçəsi 46 ərazi Partiya təşkilatınn sədri, “Məişət Maye Qaz” QSC, Məişət Maye Qaz Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin direktor müavini
