Beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətin mövqeyi onun siyasi müstəqilliyi, iqtisadi imkanları, diplomatik əlaqələri və qlobal proseslərdə iştirak səviyyəsi ilə müəyyənləşir. Müasir dövrdə beynəlxalq nüfuz yalnız böyük iqtisadi resurslara sahib olmaqla formalaşmır. Eyni zamanda, ardıcıl xarici siyasət yürütmək, müxtəlif tərəfdaşlarla qarşılıqlı maraqlara əsaslanan münasibətlər qurmaq və mürəkkəb beynəlxalq məsələlərdə müstəqil mövqe nümayiş etdirmək də vacibdir. Azərbaycan son illərdə beynəlxalq platformalarda iştirakını genişləndirməyə, müxtəlif dövlətlərlə əlaqələrini inkişaf etdirməyə və regional əməkdaşlıq təşəbbüslərində fəal rol oynamağa xüsusi diqqət yetirir.
Prezident İlham Əliyevin 27 oktyabr 2026-cı ildə Bakıda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumundakı çıxışında Azərbaycanın xarici siyasəti, iqtisadi inkişafı və beynəlxalq təşkilatlarla münasibətləri barədə səsləndirdiyi fikirlər bu istiqamətdə ölkənin prioritetlərini əks etdirir. Dövlət başçısı Azərbaycanın müstəqil siyasətinin ölkəyə beynəlxalq hörmət qazandırdığını, ölkəmizin enerji və nəqliyyat bazarlarında rolunun artdığını, müxtəlif beynəlxalq tərəfdaşlarla strateji əlaqələrin genişləndiyini diqqətə çatdırdı.
Müstəqil xarici siyasətin əsas şərtlərindən biri dövlətin milli maraqlarını aydın müəyyənləşdirməsi və beynəlxalq münasibətlərdə qərarlarını həmin maraqlar əsasında qəbul etməsidir. Bu yanaşma digər ölkələrlə əməkdaşlıqdan uzaqlaşmaq deyil. Əksinə, müxtəlif tərəfdaşlarla əlaqələrin qurulması, iqtisadi və siyasi imkanların genişləndirilməsi, regional və qlobal təşəbbüslərdə iştirak müstəqil siyasətin mühüm alətləridir. Burada əsas məsələ əməkdaşlığın bərabərhüquqlu prinsiplərə söykənməsi, dövlətlərin suverenliyinə və bir-birinin daxili işlərinə hörmət etməsidir.
Prezidentin çıxışında Çin və Amerika Birləşmiş Ştatları ilə münasibətlərə dair səsləndirdiyi faktlar Azərbaycanın xarici siyasət əlaqələrinin müxtəlif istiqamətlərdə inkişaf etdiyini göstərir. Dövlət başçısı 2025-ci ildə Çinlə hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq haqqında bəyannamənin, həmin ilin avqustunda isə ABŞ ilə Strateji Xartiyanın imzalandığını qeyd etdi. Eyni zamanda, Avropa İttifaqının bir sıra üzv dövlətləri ilə strateji tərəfdaşlıq sənədlərinin mövcudluğunu vurğuladı. Bu əlaqələr siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq, enerji, nəqliyyat və digər sahələrdə qarşılıqlı maraqların inkişaf etdirilməsi üçün zəmin yaradır.
Azərbaycanın xarici siyasətində çoxtərəfli diplomatiyanın da mühüm yeri vardır. Beynəlxalq təşkilatlar dövlətlərə ortaq problemləri müzakirə etmək, mövqelərini əlaqələndirmək və müxtəlif sahələrdə əməkdaşlıq imkanlarını müəyyənləşdirmək üçün platforma təqdim edir. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının gələcək sammitinə ev sahibliyi edəcəyini və 2028-ci ildə Avropa Siyasi Birliyinin Zirvə Görüşünün Bakıda keçiriləcəyini bildirdi. Həmçinin ölkəmizin Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirədəki sədrliyinin uzadılmasına və Mərkəzi Asiya Məşvərət Formatında iştirakına diqqət çəkdi. Bu məqamlar Azərbaycanın müxtəlif regional formatlarla əlaqələrinin genişliyini nümayiş etdirir.
Coğrafi mövqe Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdəki roluna təsir edən mühüm amillərdən biridir. Avropa ilə Asiya arasında yerləşən ölkəmiz tarixən ticarət, mədəniyyət və kommunikasiya əlaqələrinin qovşağında qərar tutub. Müasir dövrdə bu mövqe nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı, beynəlxalq yükdaşımaların genişləndirilməsi və regional bağlantıların gücləndirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradır. Bununla belə, coğrafi üstünlük öz-özünə iqtisadi və siyasi nəticələr doğurmur. Onun səmərəli istifadəsi üçün müasir infrastruktur, investisiyalar, qonşu dövlətlərlə əməkdaşlıq və sabit siyasi münasibətlər tələb olunur.
Prezident İlham Əliyevin forumda nəqliyyat bağlantıları və enerji sahəsində Azərbaycanın roluna dair fikirləri bu məsələnin strateji əhəmiyyətini ön plana çıxardı. Enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara etibarlı şəkildə çatdırılması ölkəmizin iqtisadi əlaqələrində mühüm yer tutur. Nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı isə Azərbaycanın regional və qitələrarası marşrutlarda iştirak imkanlarını genişləndirir. Bu sahələrdə əməkdaşlıq təkcə iqtisadi gəlirlə məhdudlaşmır; o, dövlətlər arasında qarşılıqlı asılılığın və uzunmüddətli tərəfdaşlıq maraqlarının formalaşmasına da təsir göstərir.
İqtisadi dayanıqlılıq xarici siyasətin müstəqilliyini təmin edən digər mühüm amildir. Dövlətin maliyyə imkanları, borc yükü, istehsal potensialı və ixrac imkanları onun beynəlxalq qərarların qəbulunda sərbəstliyinə təsir edir. Prezidentin çıxışında Azərbaycanın iqtisadi göstəriciləri və xarici borcunun aşağı səviyyəsi barədə fikirlərin yer alması iqtisadi əsasların ölkənin ümumi inkişaf strategiyasındakı rolunu göstərir. Bununla yanaşı, gələcək inkişaf üçün iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, insan kapitalına investisiyaların artırılması və innovasiyaların təşviqi də mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artması ölkənin müxtəlif siyasi və mədəni platformalarda dialoqu dəstəkləməsi ilə də əlaqəlidir. Mədəniyyətlərarası əməkdaşlıq təşəbbüsləri diplomatik münasibətlərin humanitar ölçüsünü gücləndirir. Müxtəlif ölkələrdən olan nümayəndələrin Bakıda bir araya gəlməsi siyasi fikir ayrılıqlarının müzakirə yolu ilə aradan qaldırılması, qarşılıqlı anlaşmanın inkişaf etdirilməsi və yeni əməkdaşlıq imkanlarının axtarılması üçün şərait yaradır. Bu, Azərbaycanın özünü yalnız regional deyil, daha geniş beynəlxalq proseslərdə də fəal iştirakçı kimi təqdim etməsinə imkan verir.
Beynəlxalq nüfuzun möhkəmləndirilməsi davamlı məsuliyyət tələb edir. Dövlətin əldə etdiyi diplomatik nəticələrin qorunması üçün tərəfdaşlarla əlaqələr ardıcıl şəkildə inkişaf etdirilməli, beynəlxalq öhdəliklərə münasibətdə etibarlılıq təmin olunmalı və qlobal dəyişikliklərə uyğun çevik qərarlar qəbul edilməlidir. Eyni zamanda, beynəlxalq münasibətlərdə qarşılıqlı hörmət və bərabərhüquqluluq prinsiplərinin müdafiəsi vacibdir. Dövlətlər arasında əməkdaşlığın möhkəm təməlləri yalnız qarşılıqlı maraqların nəzərə alınması və suverenliyə hörmət şəraitində yaradıla bilər.
VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunda səsləndirilən fikirlər Azərbaycanın xarici siyasətinin çoxşaxəli xarakterini bir daha nümayiş etdirdi. Strateji tərəfdaşlıqlar, çoxtərəfli diplomatiya, enerji və nəqliyyat imkanları, mədəniyyətlərarası dialoq və iqtisadi dayanıqlılıq ölkənin beynəlxalq mövqeyini müəyyənləşdirən bir-biri ilə əlaqəli istiqamətlərdir. Bu imkanların səmərəli şəkildə birləşdirilməsi Azərbaycanın qlobal proseslərdə iştirakını genişləndirmək, milli maraqlarını qorumaq və beynəlxalq əməkdaşlığa töhfə vermək baxımından əhəmiyyətlidir.
Ramil Teyyubova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
