Müasir dünyada dövlətlər arasında münasibətlərin xarakteri yalnız siyasi və iqtisadi maraqlarla müəyyənləşmir. Müxtəlif xalqların bir-birini tanıması, dini və mədəni fərqliliklərə hörmətlə yanaşması, ortaq problemlərin həlli üçün əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi də beynəlxalq münasibətlərin mühüm istiqamətlərindəndir. Qloballaşmanın sürətləndiyi, informasiya mübadiləsinin genişləndiyi, eyni zamanda, ayrı-seçkilik, dini dözümsüzlük və mədəni qarşıdurma hallarının narahatlıq doğurduğu bir şəraitdə mədəniyyətlərarası dialoqun əhəmiyyəti daha da artır. Belə bir dövrdə Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda dialoq və əməkdaşlıq təşəbbüsləri ilə çıxış etməsi ölkəmizin xarici siyasətinin mühüm xüsusiyyətlərindən birini təşkil edir.
2026-cı il oktyabrın 27-də Bakıda “Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusunda VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun açılışında Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın bu sahədəki mövqeyini, beynəlxalq əməkdaşlığa yanaşmasını və qlobal problemlərin müzakirəsinə verdiyi əhəmiyyəti bir daha nümayiş etdirdi. Dövlət başçısı 100-dən artıq ölkədən 500-dən çox xarici qonağın qatıldığı, ümumilikdə 2000-dən artıq iştirakçının qeydiyyatdan keçdiyi forumun son 15 ildə səmərəli və əhatəli beynəlxalq platformalardan birinə çevrildiyini vurğuladı. Bu göstəricilər müxtəlif regionları, siyasi baxışları və mədəni ənənələri təmsil edən insanların ortaq müzakirə məkanında bir araya gəlməsinin əhəmiyyətini ifadə edir.
Azərbaycanın bu prosesdəki rolunu anlamaq üçün ölkəmizin coğrafi mövqeyinə və tarixi təcrübəsinə diqqət yetirmək vacibdir. Avropa ilə Asiyanın qovşağında yerləşən Azərbaycan əsrlər boyu müxtəlif mədəniyyətlərin təmas etdiyi, ticarət yollarının keçdiyi, fərqli dini və etnik icmaların qarşılıqlı münasibətlər qurduğu məkan olub. Bu tarixi xüsusiyyət zamanla ictimai həyatın mühüm dəyərlərindən olan tolerantlığın, qonaqpərvərliyin və qarşılıqlı hörmətin formalaşmasına zəmin yaradıb. Azərbaycan cəmiyyətində müxtəlifliyə münasibət yalnız keçmişdən qalan ənənə kimi deyil, müasir dövlət siyasətinin və ictimai həmrəyliyin tərkib hissəsi kimi də özünü göstərir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın mədəniyyətlərarası münasibətlər sahəsindəki təcrübəsinin ölkənin sabit inkişafı ilə əlaqələndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısı cəmiyyətdəki ahəngdarlığın, müxtəlif etnik və dini qrupların bərabər hüquqlara malik olmasının, insanların vahid cəmiyyət daxilində qarşılıqlı anlaşma şəraitində yaşamasının ölkənin inkişafında mühüm rol oynadığını diqqətə çatdırdı. Bu yanaşma göstərir ki, multikulturalizm yalnız mədəni irsin qorunması ilə məhdudlaşmır. O, eyni zamanda, ictimai sabitliyin, vətəndaş həmrəyliyinin və milli birliyin möhkəmləndirilməsinə xidmət edən mühüm sosial amildir.
Mədəniyyətlərarası dialoqun uğurlu olması üçün fərqli düşüncələrə sahib insanların eyni məsələyə müxtəlif mövqelərdən yanaşa bilməsi qəbul edilməlidir. Dialoq bütün tərəflərin eyni fikrə gəlməsi demək deyil. Onun əsas mahiyyəti fərqlilikləri qarşıdurma səbəbinə çevirmədən müzakirə aparmaq, ortaq maraqları müəyyənləşdirmək və əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirməkdir. Bu baxımdan Bakı Forumu müxtəlif ölkələrin nümayəndələri üçün təkcə mövcud problemlərin səsləndirildiyi tədbir deyil, həm də yeni yanaşmaların formalaşdırıldığı və qarşılıqlı etimadın gücləndirildiyi beynəlxalq platformadır.
Forumun 2011-ci ildə irəli sürülmüş təşəbbüsdən başlayaraq müntəzəm beynəlxalq tədbirə çevrilməsi Azərbaycanın mədəniyyətlərarası münasibətlərin inkişafına uzunmüddətli yanaşmasını göstərir. Belə təşəbbüslərin davamlılığı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki cəmiyyətlər arasında etimadın yaranması, stereotiplərin aradan qaldırılması və fərqli mədəniyyətlərə münasibətdə anlayışın güclənməsi qısa müddətdə əldə olunan nəticə deyil. Bu, ardıcıl fəaliyyət, qarşılıqlı təmaslar, təhsil, mədəniyyət və beynəlxalq əməkdaşlıq vasitəsilə inkişaf edən prosesdir.
Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi beynəlxalq tədbirlər ölkənin müxtəlif tərəfdaşlarla əlaqələrini möhkəmləndirməklə yanaşı, onun dialoq təşəbbüslərinin coğrafiyasını da genişləndirir. Bu cür platformalarda dövlətlərin nümayəndələri ilə yanaşı, beynəlxalq təşkilatların, elm və mədəniyyət dairələrinin təmsilçilərinin iştirakı məsələlərə daha geniş perspektivdən yanaşmağa imkan verir. Mədəniyyətlərarası münasibətlərin müzakirəsi sülhün, təhlükəsizliyin və davamlı inkişafın bir-biri ilə bağlı olduğunu göstərir.
Müasir beynəlxalq münasibətlərdə qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsi üçün dövlətlərin suverenliyinə hörmət, xalqların öz seçimlərini etmək hüququ və bərabərhüquqlu əməkdaşlıq prinsipləri əsas götürülməlidir. Bir ölkənin digərinə öz siyasi və mədəni modelini qəbul etdirməyə çalışması münasibətlərdə etimadı zəiflədir. Əksinə, fərqliliklərin qəbul edilməsi, qarşılıqlı maraqların nəzərə alınması və bərabər tərəfdaşlıq prinsiplərinin qorunması daha dayanıqlı əməkdaşlıq üçün imkan yaradır. Prezident İlham Əliyevin forumdakı çıxışında vurğulanan yanaşmalar da beynəlxalq münasibətlərdə bu prinsiplərin əhəmiyyətini ön plana çıxarır.
Bakıda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu Azərbaycanın beynəlxalq gündəlikdə yer alan mürəkkəb məsələlərin müzakirəsinə töhfə vermək istəyinin növbəti ifadəsidir. Ölkəmizin tarixi təcrübəsi, multikultural dəyərləri və beynəlxalq əməkdaşlıq təşəbbüsləri müxtəlif tərəflər arasında əlaqələrin inkişafı üçün mühüm zəmin yaradır. Forumun əsas mesajı ondan ibarətdir ki, fərqli mədəniyyətlərin nümayəndələri ortaq gələcəyi yalnız bir-birini dinləməklə, qarşılıqlı hörmət göstərməklə və ümumi məqsədlər naminə əməkdaşlıq etməklə qura bilərlər. Bu yanaşma Azərbaycanın dialoq mərkəzi kimi mövqeyinin güclənməsinə və qlobal əməkdaşlıq proseslərində iştirakının genişlənməsinə xidmət edir.
Araz Məmmədov,
YAP Xətai rayon təşkilatı fəalı
