İnsanlığın gələcəyi müxtəlif xalqların və dövlətlərin bir-biri ilə münasibətlərini hansı prinsiplər üzərində quracağından əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır. Müasir dünyada texnoloji inkişaf, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi və informasiya mübadiləsinin sürətlənməsi cəmiyyətləri bir-birinə daha sıx bağlayır. Bununla yanaşı, silahlı münaqişələr, dini dözümsüzlük, ayrı-seçkilik, yanlış məlumatların yayılması və qarşılıqlı inamsızlıq beynəlxalq əməkdaşlığın qarşısında ciddi maneələr yaradır. Belə şəraitdə dialoqun əsas məqsədi yalnız fərqli mövqeləri dinləmək deyil, həm də ortaq problemlərin həlli üçün real addımların atılmasına nail olmaqdır.
2026-cı il oktyabrın 27-də Bakıda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun “Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusu məhz bu zərurəti ifadə edir. Prezident İlham Əliyevin forumun açılışında etdiyi çıxışda beynəlxalq münasibətlərdə dialoqun əhəmiyyəti, Azərbaycanın tarixi multikulturalizm ənənələri, regional sülh, iqtisadi əməkdaşlıq və qlobal problemlərin həlli məsələləri geniş yer aldı. Forumun 100-dən artıq ölkədən nümayəndələri bir araya gətirməsi onun müxtəlif dövlətlərin və beynəlxalq qurumların təcrübələrini bölüşmək üçün əhəmiyyətli platformaya çevrildiyini göstərir.
Dialoqun səmərəliliyi ilk növbədə tərəflərin bir-birini dinləməyə və fərqli mövqeləri anlamağa hazır olmasından asılıdır. Beynəlxalq münasibətlərdə fikir ayrılıqlarının mövcudluğu təbii haldır. Dövlətlərin siyasi sistemləri, tarixi təcrübələri, iqtisadi imkanları və təhlükəsizlik maraqları fərqlənə bilər. Əsas məsələ bu fərqliliklərin qarşıdurmaya çevrilməsinin qarşısını almaqdır. Qarşılıqlı hörmət, suverenliyə ehtiram və bərabərhüquqlu münasibətlər dialoq üçün etibarlı zəmin yaradır. Bu prinsiplər qorunduqda tərəflər öz mövqelərini ifadə etməklə yanaşı, ortaq maraqları müəyyənləşdirmək və praktiki əməkdaşlıq yollarını araşdırmaq imkanı qazanırlar.
Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi forumun əhəmiyyəti də məhz müxtəlif səviyyələrdə əməkdaşlığın inkişafına imkan yaratması ilə bağlıdır. Dövlət nümayəndələrinin, beynəlxalq təşkilatların, dini və mədəni qurumların, elm və təhsil dairələrinin təmsilçilərinin bir araya gəlməsi məsələlərə fərqli yanaşmaların müzakirəsinə şərait yaradır. Bu cür görüşlər zamanı səsləndirilən fikirlər yalnız tədbir iştirakçıları üçün deyil, beynəlxalq ictimaiyyət üçün də əhəmiyyət daşıya bilər. Əgər müzakirələr konkret təşəbbüslərlə, birgə layihələrlə və davamlı əlaqələrlə tamamlanarsa, dialoqun real nəticələri daha aydın görünər.
Mədəniyyətlərarası münasibətlərin inkişafında təhsil xüsusi rol oynayır. İnsanların başqa xalqların tarixi, dili, dini və həyat tərzi haqqında məlumat əldə etməsi stereotiplərin azalmasına və qarşılıqlı anlaşmanın güclənməsinə kömək edir. Təhsil müəssisələrində müxtəlif mədəniyyətlərə hörmətin təşviqi, beynəlxalq tələbə mübadiləsi, elmi əməkdaşlıq və ortaq tədqiqat layihələri gənc nəsillərin dünyagörüşünün genişlənməsinə şərait yaradır. Mədəniyyətlərarası dialoqun gələcəyi böyük ölçüdə gənclərin fərqliliklərə münasibətindən və ortaq problemlərin həllində iştirak etmək bacarığından asılıdır.
Gənclərin bu prosesdə iştirakı yalnız tədbirlərdə təmsil olunmaqla məhdudlaşmamalıdır. Onların ideyalarının dinlənilməsi, sosial təşəbbüslərinin dəstəklənməsi, könüllülük fəaliyyətinə cəlb olunması və beynəlxalq layihələrdə iştirakına imkan yaradılması vacibdir. Gənclər müxtəlif cəmiyyətlər arasında əlaqələrin qurulmasında, yeni texnologiyalardan istifadə etməklə məlumat mübadiləsinin genişləndirilməsində və mədəni irsin təbliğində mühüm rol oynaya bilərlər. Eyni zamanda, rəqəmsal mühitdə yayılan yanlış məlumatların və nifrət nitqinin qarşısının alınması üçün media savadlılığının inkişafı da zəruridir.
Mədəniyyətlərarası dialoqun digər mühüm istiqaməti dini dözümlülük və dini-mədəni irsin qorunmasıdır. Dini abidələr, tarixi məkanlar və ənənələr yalnız müəyyən icmaların mənəvi dəyərlərini deyil, bəşəriyyətin ortaq mədəni sərvətini də əks etdirir. Bu irsin qorunması üçün dövlətlər, beynəlxalq təşkilatlar və yerli icmalar arasında əməkdaşlıq gücləndirilməlidir. Mədəni abidələrin mühafizəsi, bərpası, elmi tədqiqi və gələcək nəsillərə çatdırılması müxtəlif xalqların tarixi yaddaşına hörmətin ifadəsidir. Forum çərçivəsində dini və mədəni obyektlərin təhlükəsizliyinə diqqət yetirilməsi də bu məsələnin beynəlxalq əməkdaşlıq baxımından əhəmiyyətini göstərir.
Azərbaycanın multikulturalizm təcrübəsi dialoqun gündəlik ictimai həyatla əlaqəsini göstərən nümunələrdən biridir. Müxtəlif etnik və dini qrupların bir cəmiyyətdə yaşaması, onların hüquqlarının qorunması və ümumi dövlətçilik ideyası ətrafında birləşməsi qarşılıqlı anlaşmanın sosial əsaslarını formalaşdırır. Prezident İlham Əliyevin forumdakı çıxışında ictimai ahəngdarlığın və azərbaycançılıq ideyasının əhəmiyyətinə toxunması bu məqamı ön plana çıxardı. Mədəni müxtəlifliyin qorunması cəmiyyətin vahidliyini zəiflətməməli, əksinə, insanların ümumi məqsədlər ətrafında birləşməsinə və bir-birinə hörmətlə yanaşmasına xidmət etməlidir.
Bununla yanaşı, dialoq beynəlxalq hüquq və dövlətlərin məsuliyyəti ilə tamamlanmalıdır. Sülhün qorunması yalnız xoş niyyət bəyanatlarından asılı deyil. Münaqişələrin həlli, razılaşmaların icrası, humanitar hüquqa hörmət və dövlətlər arasında etimadın möhkəmləndirilməsi konkret siyasi və hüquqi tədbirlər tələb edir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın münaqişənin başa çatdırılması və Ermənistanla sülh təşəbbüsləri barədə səsləndirdiyi fikirlər dialoqla praktiki qərarların bir-birini tamamlamasının əhəmiyyətini göstərir. Davamlı sülh üçün siyasi iradə, qarşılıqlı öhdəliklər və yeni qarşıdurmaların qarşısını almağa yönəlmiş mexanizmlər vacibdir.
Qlobal problemlərin həlli iqtisadi və texnoloji əməkdaşlıqdan da asılıdır. Enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat bağlantıları, təhsil, innovasiya və davamlı inkişaf kimi məsələlər dövlətlər arasında koordinasiyalı fəaliyyət tələb edir. Heç bir ölkə bütün beynəlxalq çağırışları təkbaşına həll etmək imkanına malik deyil. Buna görə də dövlətlərin öz resurslarını və təcrübələrini birləşdirməsi, ortaq layihələr həyata keçirməsi və uzunmüddətli tərəfdaşlıqlar qurması zəruridir. Azərbaycanın beynəlxalq enerji və nəqliyyat əlaqələrində iştirakı, müxtəlif regional formatlarda fəallığı və mədəniyyətlərarası dialoqun təşviqinə verdiyi diqqət bu əməkdaşlıq istiqamətlərinin bir-biri ilə əlaqəsini nümayiş etdirir.
Forumun əsas ideyası gələcəyin qurulmasında dialoqun davamlı proses kimi qəbul edilməsidir. Beynəlxalq tədbirlər mühüm başlanğıc yaratsa da, onların nəticələri sonrakı fəaliyyətlə möhkəmləndirilməlidir. İştirakçılar arasında qurulan əlaqələrin davam etdirilməsi, birgə layihələrin hazırlanması, təhsil və mədəniyyət sahəsində mübadilələrin genişləndirilməsi, münaqişələrin qarşısının alınmasına yönəlmiş təşəbbüslərin dəstəklənməsi bu baxımdan əhəmiyyətlidir.
Bakıda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu bir daha göstərdi ki, ortaq gələcək fərqliliklərin inkar edilməsi ilə deyil, onların qarşılıqlı hörmət əsasında uzlaşdırılması ilə mümkündür. Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqətə çatdırılan fikirlər Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlığa, milli dəyərlərin qorunmasına və sülh təşəbbüslərinə verdiyi əhəmiyyəti əks etdirir. Dialoq yalnız söz səviyyəsində qalmadıqda, real qərarlara, birgə fəaliyyətə və qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə çevrildikdə öz həqiqi məqsədinə çatır. Bəşəriyyətin gələcəyi də məhz bu yanaşmanın nə dərəcədə ardıcıl tətbiq olunmasından asılıdır.
Şəhanə Yaqutova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
