AnalitikaGündəmSiyasət

Ağdamda həyat yenidən canlanır: dağıntılardan quruculuğa doğru

2020-ci il noyabrın 20-si Azərbaycanın müasir tarixində mühüm hadisələrdən biri kimi yadda qaldı. Həmin gün Ağdam rayonu Azərbaycana qaytarıldı və uzun illər doğma torpaqlarından ayrı düşmüş insanların geri dönüş ümidi daha da gücləndi. Təxminən 27 il davam edən işğal dövründə şəhərin yaşayış məntəqələri, tarixi-mədəni irsi və sosial infrastrukturu ciddi dağıntılara məruz qalmışdı. Vaxtilə insanların gündəlik həyatının qaynadığı küçələr, yaşayış evləri, təhsil və mədəniyyət ocaqları öz əvvəlki görkəmini itirmişdi. Ağdamın azad olunması ilə bu torpaqda yeni həyatın başlanması üçün tarixi imkan yarandı.

Ağdam Qarabağın qədim yaşayış məskənlərindən biri olmaqla yanaşı, Azərbaycanın iqtisadi, mədəni və ictimai həyatında da mühüm yer tutub. İşğaldan əvvəl şəhər geniş yaşayış məhəllələri, fəaliyyət göstərən müəssisələri, təhsil ocaqları, ticarət obyektləri və zəngin ictimai həyatı ilə seçilirdi. Burada yaşayan insanlar öz zəhmətləri ilə ailələrinin rifahını təmin edir, şəhərin inkişafına töhfə verir, milli-mənəvi dəyərləri yaşadırdılar. Ağdamın hər bir küçəsi, hər bir məhəlləsi sakinlərin xatirələri ilə bağlı idi. Buna görə də şəhərin işğalı təkcə ərazinin itirilməsi deyil, minlərlə insanın həyat tərzinin dəyişməsi və doğma yurddan məhrum olması demək idi.

1993-cü il iyulun 23-də Ağdam şəhərinin Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunması rayonun tarixində ağır mərhələnin başlanğıcı oldu. İşğal nəticəsində sakinlər öz evlərini tərk etməyə məcbur qaldılar. Şəhərin böyük hissəsi dağıdıldı, yaşayış binaları və ictimai obyektlər yararsız vəziyyətə salındı. Bir zamanlar insanların yaşadığı, işlədiyi və gələcək planlarını qurduğu məkanlar xarabalığa çevrildi. Ağdamın əvvəlki şəhər mühitinin böyük ölçüdə məhv edilməsi onun memarlıq simasına, iqtisadi həyatına və mədəni irsinə ciddi zərbə vurdu.

Uzun illər doğma torpaqdan uzaqda yaşamaq məcburiyyətində qalan ağdamlılar şəhərlə bağlı xatirələrini qoruyub saxladılar. Onlar ailə üzvlərinə uşaqlıq illərindən, yaşadıqları məhəllələrdən, məktəblərdən və doğma evlərindən danışırdılar. Ağdamın azad olunacağına inam nəsildən-nəslə ötürülürdü. Bu gözlənti insanların doğma yurda bağlılığını daha da möhkəmləndirirdi. Başqa bölgələrdə yeni həyat quran ailələr üçün Ağdam həmişə qayıdılacaq yurd, yenidən görüləcək doğma məkan olaraq qalırdı.

2020-ci ildə Vətən müharibəsində qazanılan Zəfər Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasında həlledici mərhələ oldu. Noyabrın 20-də Ağdamın Azərbaycana qaytarılması ilə şəhərin gələcək inkişafı üçün yeni imkanlar yarandı. Lakin qarşıda böyük və mürəkkəb vəzifələr dayanırdı. Dağıntıların miqyası, mühəndis-kommunikasiya sistemlərinin yararsız vəziyyəti və ərazilərin minalardan təmizlənməsi zərurəti bərpa işlərinin ardıcıl şəkildə aparılmasını tələb edirdi. Şəhərin yenidən qurulması üçün həm texniki hazırlıq, həm də uzunmüddətli planlaşdırma vacib idi.

Azadlıqdan sonra Ağdamda genişmiqyaslı quruculuq işlərinə başlanıldı. Ərazilərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, avtomobil yollarının çəkilməsi, elektrik, su və digər kommunal infrastrukturun yaradılması əsas istiqamətlərdən oldu. Şəhərin gələcək inkişafı üçün müasir şəhərsalma prinsiplərinə uyğun planlaşdırma aparıldı. Yeni yaşayış məhəllələrinin, ictimai məkanların və sosial obyektlərin yaradılması insanların rahat yaşayışını təmin etmək məqsədi daşıyır. Bu yanaşma Ağdamın yalnız fiziki cəhətdən bərpasına deyil, eyni zamanda, müasir və dayanıqlı şəhər kimi formalaşmasına xidmət edir.

Ağdamın yenidən qurulması insanların doğma torpaqlara qayıdışı ilə birbaşa bağlıdır. Şəhərdə yaşayış şəraitinin yaradılması, məktəblərin və digər sosial obyektlərin fəaliyyətinin təşkili, iş imkanlarının genişləndirilməsi qayıdış prosesinin mühüm şərtləridir. İnsanların öz evlərinə dönməsi şəhərin sosial həyatını canlandırır, ailə və qonşuluq münasibətlərinin bərpasına imkan yaradır. Uşaqların doğma şəhərdə böyüməsi, gənclərin burada təhsil alması və əmək fəaliyyəti ilə məşğul olması Ağdamın gələcək inkişafının əsasını təşkil edir.

İqtisadi həyatın bərpası da şəhərin dirçəlişində mühüm rol oynayır. Ağdamın kənd təsərrüfatı potensialı, əlverişli coğrafi mövqeyi və istehsal imkanları yeni iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi üçün zəmin yaradır. Aqrar sektorun inkişafı, emal müəssisələrinin yaradılması, ticarət və xidmət sahələrinin genişləndirilməsi yeni iş yerlərinin açılmasına kömək edə bilər. Bu proses yerli əhalinin məşğulluğunun artmasına, ailələrin gəlir imkanlarının genişlənməsinə və rayonun iqtisadi fəallığının yüksəlməsinə şərait yaradır.

Ağdamın mədəni irsinin qorunması da yenidənqurma prosesinin mühüm hissəsidir. Şəhərin tarixi yaddaşını əks etdirən abidələr, memarlıq nümunələri və mədəniyyət ənənələri gələcək nəsillərə ötürülməlidir. Müasir şəhər mühiti qurularkən keçmişin izlərinin qorunması Ağdamın özünəməxsus simasının saxlanmasına kömək edir. Mədəni tədbirlərin təşkili, yerli adət-ənənələrin yaşadılması və tarixi irsin tanıdılması şəhərin ictimai həyatını daha da zənginləşdirə bilər.

Bu gün Ağdamın simasında böyük dəyişikliklərin baş verməsi şəhərin gələcəyə doğru irəlilədiyini göstərir. Dağıntıların yerində yeni infrastrukturun qurulması, yaşayış sahələrinin planlaşdırılması və iqtisadi imkanların genişləndirilməsi bərpa prosesinin əsas istiqamətləridir. Bununla belə, şəhərin həqiqi dirçəlişi yalnız yeni tikililərlə ölçülmür. Ağdamın inkişafı burada yaşayan insanların rifahı, təhlükəsizliyi, məşğulluğu, təhsil imkanları və sosial həyatda iştirakı ilə müəyyən olunur.

Ağdamın taleyi Azərbaycan xalqının doğma torpaqlara bağlılığının və yenidən qurmaq əzminin ifadəsidir. İşğal dövründə şəhərə vurulmuş zərbələr onun tarixi əhəmiyyətini aradan qaldıra bilmədi. Azadlıqdan sonra başlanmış quruculuq işləri Ağdamın yeni mərhələyə qədəm qoymasına şərait yaratdı. Bu gün əsas məqsəd şəhərin iqtisadi potensialını inkişaf etdirmək, tarixi-mədəni irsini qorumaq və sakinlər üçün müasir yaşayış mühiti yaratmaqdır. Ağdamda həyatın yenidən canlanması Qarabağın dirçəlişinin mühüm hissəsidir və bu proses şəhərin gələcək nəsillər üçün firavan yaşayış məkanına çevrilməsi istiqamətində davam edir

Almaz Rəhimova,
YAP Xətai rayon təşkilatı fəalı

 

Oxşar Xəbərlər

Back to top button