
Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindən olan Ağdamın taleyi xalqımızın tarixi, milliyaddaşı və doğma torpaqlara bağlılığı ilə sıx əlaqəlidir. Qarabağın mühüm şəhərlərindən birikimi tanınan Ağdam uzun illər ərzində özünün iqtisadi fəallığı, mədəni həyatı, zəhmətkeşinsanları və zəngin ənənələri ilə seçilib. Burada qurulan evlər, salınan bağlar, fəaliyyət göstərənmüəssisələr və insanların gündəlik əməyi şəhərin inkişafını təmin edirdi. Lakin ErmənistanınAzərbaycana qarşı hərbi təcavüzü nəticəsində Ağdam ağır işğal dövrü yaşadı. Şəhərin əvvəlkigörkəmi dağıdıldı, sakinləri doğma yurdlarından didərgin düşdülər və uzun illər geriqayıdacaqları günü gözləməli oldular. 2020-ci il noyabrın 20-də Ağdam rayonunun Azərbaycanaqaytarılması ilə şəhərin həyatında yeni mərhələnin əsası qoyuldu.
Ağdamın tarixi inkişafı Qarabağın sosial-iqtisadi və mədəni həyatı ilə qarşılıqlı əlaqədəformalaşıb. Rayonun əlverişli coğrafi mövqeyi, təsərrüfat fəaliyyəti üçün imkanları və ətrafyaşayış məntəqələri ilə əlaqələri onun inkişafına müsbət təsir göstərib. Əkinçilik, heyvandarlıq, ticarət və sənətkarlıq əhalinin həyatında mühüm yer tutub. Şəhər zamanla insanların işlədiyi, təhsil aldığı, alış-veriş etdiyi və ictimai münasibətlər qurduğu mərkəzlərdən birinə çevrilib. Ağdamın inkişafında sakinlərin zəhməti, ailə dəyərlərinə bağlılığı və qarşılıqlı yardımlaşmaənənələri mühüm rol oynayıb.
Şəhərin keçmişi haqqında danışarkən burada formalaşmış ictimai mühiti də xatırlamaq lazımdır. Ağdamlıların gündəlik həyatı doğma evləri, ailə məclisləri, qonşuluq münasibətləri və mədəniənənələrlə zəngin idi. İnsanlar öz həyatlarını qurur, övladlarını böyüdür, gələcək planlarınıdoğma şəhərlə bağlayırdılar. Hər bir məhəllənin, küçənin və yaşayış evinin özünəməxsus xatirəsivardı. Bu xatirələr Ağdamı sakinləri üçün sadəcə yaşayış yeri deyil, mənəvi bağlılıq duyduqlarıdoğma məkan edirdi.
1993-cü il iyulun 23-də Ağdam şəhərinin işğal olunması bu həyatın ağır şəkildə pozulmasınasəbəb oldu. Şəhərin əhalisi doğma evlərini tərk etmək məcburiyyətində qaldı, yaşayış binaları vəictimai obyektlər dağıntılara məruz qaldı. Vaxtilə insanların zəhməti ilə inkişaf edən şəhərgenişmiqyaslı dağıntılarla üzləşdi. Təhsil və mədəniyyət müəssisələrinin, istehsal sahələrinin vədigər infrastruktur obyektlərinin sıradan çıxması Ağdamın sosial-iqtisadi həyatına ciddi zərbəvurdu. İşğal dövründə şəhərin əvvəlki simasının böyük ölçüdə məhv edilməsi onun tarixindədərin iz buraxdı.
Doğma yurdlarından ayrılan ağdamlılar həyatlarını başqa bölgələrdə davam etdirməyə məcburoldular. Onlar yeni şəraitə uyğunlaşmağa, ailələrinin ehtiyaclarını qarşılamağa və övladlarınıngələcəyini təmin etməyə çalışdılar. Bununla belə, doğma şəhərə qayıtmaq arzusu heç vaxt arxaplana keçmədi. Ağdam haqqında xatirələr ailələrdə qorundu, uşaqlara şəhərin keçmişi danışıldı, doğma torpağın azad olunacağına inam yaşadıldı. Bu mənəvi bağlılıq uzun illər ərzindəinsanların yaddaşında Ağdamın yerini qorudu.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda apardığı mübarizə 2020-ci ildə Vətənmüharibəsi zamanı tarixi nəticə ilə yekunlaşdı. Həmin ilin noyabrında Ağdam rayonununAzərbaycana qaytarılması uzun müddət doğma yurda həsrət qalan insanlar üçün böyükəhəmiyyət daşıyırdı. Bu hadisə şəhərin gələcəyinin yenidən müəyyənləşdirilməsi və bərpaişlərinin başlanması üçün imkan yaratdı. Eyni zamanda, işğal dövründə yaranmış dağıntılarınmiqyası qarşıda çox böyük vəzifələrin dayandığını göstərirdi. Şəhərin yenidən yaşayış üçünyararlı vəziyyətə gətirilməsi, təhlükəsizliyin təmin edilməsi və infrastrukturun bərpası ardıcılfəaliyyət tələb edirdi.
Azadlıqdan sonra Ağdamda geniş quruculuq prosesinə başlanıldı. İlk növbədə ərazilərinminalardan təmizlənməsi və təhlükəsizliyin təmin olunması, daha sonra isə yolların, kommunalsistemlərin və digər infrastruktur obyektlərinin yaradılması istiqamətində işlər həyata keçirildi. Şəhərin gələcək inkişafı müasir şəhərsalma prinsiplərinə uyğun planlaşdırıldı. Yaşayışbinalarının, ictimai məkanların, sosial obyektlərin və xidmət sahələrinin qurulması Ağdamınyeni simasının formalaşmasına xidmət edir. Bu işlər şəhərin təkcə fiziki görünüşünü dəyişdirmir, həm də insanların rahat yaşayışı üçün zəruri şərait yaradır.
Ağdamın bərpasında əsas məsələlərdən biri doğma yurda qayıdan əhalinin həyat şəraitinin təminedilməsidir. İnsanların təhlükəsiz yaşayış evləri ilə təmin olunması, təhsil və səhiyyəxidmətlərinə çıxışının yaradılması, gündəlik ehtiyaclarını qarşılaması və məşğulluq imkanlarınıngenişləndirilməsi şəhərin sosial dirçəlişinin əsasını təşkil edir. Qayıdış prosesi ilə Ağdamınictimai həyatı tədricən yenidən formalaşır. Ailələrin doğma torpaqda məskunlaşması, uşaqlarınburada böyüməsi və gənclərin gələcək planlarını öz şəhərləri ilə bağlaması Ağdamın canlıyaşayış məkanına çevrilməsi baxımından mühümdür.
Şəhərin iqtisadi inkişafı üçün də geniş imkanlar mövcuddur. Ağdamın kənd təsərrüfatıənənələrinin bərpası, emal sənayesinin inkişafı, sahibkarlıq fəaliyyətinin genişləndirilməsi vəxidmət sektorunun canlandırılması yeni iş yerlərinin yaradılmasına kömək edə bilər. İstehsalmüəssisələrinin fəaliyyəti yerli iqtisadiyyata əlavə imkanlar qazandırmaqla yanaşı, əhalinin gəlirsəviyyəsinin yüksəlməsinə də müsbət təsir göstərə bilər. İqtisadi inkişafın davamlı olması üçünmüasir texnologiyaların tətbiqi, ixtisaslı kadrların hazırlanması və sahibkarlıq təşəbbüslərinindəstəklənməsi vacibdir.
Ağdamın gələcəyində təhsil və mədəniyyət sahələrinin də xüsusi yeri var. Təhsil müəssisələrininfəaliyyəti gənc nəslin bilik və bacarıqlarının inkişafına, onların gələcək əmək bazarınahazırlanmasına şərait yaradır. Mədəniyyət ocaqlarının bərpası və yerli ənənələrin yaşadılması isəşəhərin mənəvi həyatının zənginləşməsinə xidmət edir. Ağdamın tarixi irsinin qorunması, abidələrin öyrənilməsi və mədəni dəyərlərin gələcək nəsillərə çatdırılması şəhərin özünəməxsussimasının saxlanması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Yenidənqurma prosesində ətraf mühitin mühafizəsi və dayanıqlı şəhərsalma prinsipləri dədiqqətdə saxlanılmalıdır. Yaşıllıq sahələrinin artırılması, ictimai parkların salınması, suehtiyatlarından səmərəli istifadə və ekoloji tarazlığın qorunması insanların həyat keyfiyyətiniyüksəldən amillərdəndir. Müasir şəhər yalnız yeni binalardan ibarət olmamalıdır; buradainsanların rahat hərəkəti, istirahəti, sosial xidmətlərdən yararlanması və təhlükəsiz yaşayışı üçünəlverişli şərait yaradılmalıdır.
Ağdamın azadlıqdan sonrakı inkişafı şəhərin keçmişlə gələcək arasında yeni əlaqə qurduğunugöstərir. İşğal illərində dağıdılmış məkanların yenidən qurulması, iqtisadi fəaliyyətin bərpası vəinsanların doğma yurda qayıdışı uzunmüddətli inkişafın əsasını təşkil edir. Bu prosesin uğuruyalnız görülən tikinti işləri ilə deyil, şəhərdə yaradılan sosial mühitin keyfiyyəti, insanların rifahıvə iqtisadi imkanların genişliyi ilə də ölçüləcək.
Bu gün Ağdamın qarşısında yeni perspektivlər dayanır. Şəhərin tarixi kimliyini qorumaqlamüasir inkişaf tələblərinə uyğunlaşdırılması, sakinlər üçün layiqli yaşayış şəraitinin yaradılmasıvə iqtisadi potensialın üzə çıxarılması gələcək fəaliyyətin əsas istiqamətləridir. Ağdamın yenidənqurulması doğma torpağa bağlılığın, tarixi yaddaşın və gələcəyə inamın ifadəsidir. Bir vaxtlardağıntılarla üzləşmiş şəhərdə həyatın yenidən başlaması Qarabağın bərpası prosesində mühümmərhələdir. Ağdam öz keçmişini unutmadan, yeni imkanlardan istifadə edərək gələcəyə doğruirəliləyir və Azərbaycanın inkişaf edən şəhərlərindən biri kimi formalaşmaq yolunu davametdirir.
Nailə Məmmədova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı



